ईभीको तीव्र विस्तार, तर चालकको सीप र प्राविधिक सुरक्षामा प्रश्न : भीमफेदी दुर्घटनाअघि नै देखिएको लापरबाहीको एक संकेत

insight dainik

मकवानपुरको भीमफेदीमा भएको दर्दनाक सवारी दुर्घटनाले नेपालको सार्वजनिक यातायात क्षेत्रमा विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी) को प्रयोग, प्राविधिक सुरक्षा र चालकको दक्षताबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। दुर्घटनामा मानवीय क्षति भएपछि सार्वजनिक भएको एक यात्रुको अनुभवले दुर्घटना हुनुअघि नै सवारीको प्राविधिक अवस्था र सञ्चालनमा कति ठूलो लापरबाही हुन सक्छ भन्ने संकेत गरेको छ।

लालबन्दी, सर्लाहीकी आशिका पौडेलले भीमफेदी दुर्घटनाभन्दा एक दिनअघि मलंगवा–काठमाडौं रुटमा सञ्चालन हुने ईभी हाइसमा यात्रा गर्दाको त्रासदीपूर्ण अनुभव सार्वजनिक गरेकी छन्। उनका अनुसार टीकाको अघिल्लो दिन बिहान ८ बजे लालबन्दीबाट काठमाडौंका लागि चढेको उक्त गाडी निजगढ नपुग्दै पटक–पटक आफैँ बन्द हुन थालेको थियो।

पौडेलका अनुसार चालकले गाडीमा तार निस्किएको र खाल्डाखुल्डीमा पर्दा गाडी बन्द हुने गरेको बताएका थिए। चालकले 'साहुले बनाउँदैन, मलाई मात्र टेन्सन हुन्छ' भन्ने जवाफ दिएको उनको भनाइ छ। चुरेको उकालोदेखि भीमफेदीका घुम्तीहरूसम्म गाडी पटक–पटक बन्द हुँदा यात्रु मात्र नभई पछाडिबाट आउने सवारीसाधनसमेत जोखिममा परेको उनले बताएकी छन्।

यात्रुहरूले हेटौँडामै झरेर अर्को गाडीको व्यवस्था गरिदिन आग्रह गर्दा पनि चालकले गाडी डोरीले बाँधेर चलाएको भन्दै यात्रा जारी राखेको र पूरा भाडाको विषय उठाएर यात्रुलाई असहज बनाएको उनको अनुभव छ। हेटौँडादेखि इमर्जेन्सी लाइट बालेर सञ्चालन गरिएको उक्त गाडी राति करिब ८ बजे जडीबुटी पुगेको उनले उल्लेख गरेकी छन्।

उनको यो अनुभवले दुर्घटनाको कारण यही गाडी वा यही प्राविधिक समस्यासँग सम्बन्धित थियो भन्ने पुष्टि गर्दैन। तर, सार्वजनिक यातायातमा देखिने सम्भावित लापरबाही र कमजोर निगरानीको गम्भीर चित्र भने प्रस्तुत गर्छ।

ईभीको विस्तारसँगै प्राविधिक दक्षता पनि आवश्यक

नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा विद्युतीय सवारीसाधनको प्रयोग तीव्र गतिमा बढेको छ। कम सञ्चालन खर्च, वातावरणमैत्री प्रविधि र इन्धनमा हुने निर्भरता घटाउने सम्भावनाका कारण ईभीप्रति आकर्षण बढ्नु स्वाभाविक हो। तर, ईभी भित्र्याउनु र त्यसलाई सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्न आवश्यक जनशक्ति, सीप तथा प्राविधिक पूर्वाधार विकास गर्नु फरक विषय हुन्।

ईभी परम्परागत पेट्रोल तथा डिजेल गाडीभन्दा फरक प्रविधिमा आधारित हुन्छन्। तिनमा उच्च भोल्टेज ब्याट्री, विद्युतीय मोटर, कन्ट्रोलर, ब्याट्री म्यानेजमेन्ट सिस्टम (BMS), पावर इलेक्ट्रोनिक्स तथा विभिन्न विद्युतीय र इलेक्ट्रोनिक प्रणाली हुन्छन्। त्यसैले यसको मर्मत, नियमित परीक्षण र खराबी पहिचानका लागि विशेष प्राविधिक ज्ञान आवश्यक हुन्छ।

परम्परागत गाडी चलाउने अनुभव मात्रले सबै प्रकारका ईभीमा देखिने प्राविधिक समस्या बुझ्न पर्याप्त नहुन सक्छ। चालकले सामान्य खराबीका संकेत पहिचान गर्ने, गाडीको चेतावनी प्रणाली बुझ्ने र जोखिम देखिएमा सुरक्षित स्थानमा रोक्ने ज्ञान राख्नुपर्छ। त्यस्तै, मर्मत गर्ने प्राविधिकलाई पनि सम्बन्धित ईभीको प्रविधिअनुसार तालिम र उपकरण उपलब्ध गराउनुपर्छ।

चालकको मात्र होइन, सवारी धनी र नियामक निकायको पनि जिम्मेवारी

सार्वजनिक यातायातमा सवारी सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी चालकको भए पनि सुरक्षाको सम्पूर्ण भार चालकलाई मात्र दिन मिल्दैन। सवारी धनीले नियमित मर्मतसम्भार, प्राविधिक परीक्षण र आवश्यकताअनुसार पार्टपुर्जा परिवर्तन गर्नुपर्छ। गाडीमा खराबी देखिँदा मर्मत नगरी यात्रु बोक्न लगाउनु यात्रुको जीवनमाथि जोखिम निम्त्याउनु हो।

यातायात व्यवस्था विभाग, सम्बन्धित सरकारी निकाय तथा सवारीसाधन आयातकर्ता कम्पनीहरूले पनि ईभीको सुरक्षा मापदण्ड, चालक प्रशिक्षण, मर्मतसम्भार र प्राविधिक जनशक्ति विकासमा विशेष ध्यान दिन आवश्यक छ। ईभी सञ्चालनका लागि आवश्यक तालिमलाई औपचारिकतामा सीमित नराखी व्यवहारिक बनाउनुपर्छ।

विशेषगरी सार्वजनिक यातायातमा प्रयोग हुने ईभीको ब्याट्री, ब्रेकिङ प्रणाली, विद्युतीय तारजडान, मोटर, कन्ट्रोलर तथा अन्य सुरक्षा प्रणालीको नियमित परीक्षण अनिवार्य गरिनुपर्छ। लामो दूरी र पहाडी सडकमा सञ्चालन हुने सवारीसाधनका लागि जोखिमअनुसार थप सुरक्षा मापदण्ड आवश्यक हुन सक्छ।

दुर्घटनापछि होइन, दुर्घटनाअघि नै सचेत हुनुपर्छ

भीमफेदी दुर्घटनाले उठाएको मुख्य प्रश्न केवल सडकको अवस्था वा चालकको लापरबाहीमा सीमित छैन। सार्वजनिक यातायातको समग्र सुरक्षा प्रणाली कति प्रभावकारी छ भन्ने विषय पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ।

गाडीमा प्राविधिक समस्या देखिँदा यात्रुले यात्रा रोक्न आग्रह गर्न सक्ने व्यवस्था, चालकले सुरक्षित रूपमा यात्रा स्थगित गर्न पाउने वातावरण र सवारी धनीले मर्मतमा खर्च गर्नुपर्ने जिम्मेवारी सुनिश्चित हुनुपर्छ। यात्रुको ज्यानभन्दा भाडा र समयलाई प्राथमिकता दिने प्रवृत्तिको अन्त्य आवश्यक छ।

ईभी प्रविधि आफैँमा असुरक्षित हो भन्ने निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। तर नयाँ प्रविधि भित्र्याउँदा त्यसलाई सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्ने सीप, मर्मत सुविधा, प्राविधिक जनशक्ति र नियमन पनि सँगसँगै विकास हुनुपर्छ।

आशिका पौडेलले सार्वजनिक गरेको अनुभवलाई सम्बन्धित निकायले गम्भीरतापूर्वक लिनु आवश्यक छ। उक्त गाडीको पहिचान, प्राविधिक अवस्था र सञ्चालनसम्बन्धी विवरण अनुसन्धानबाट पुष्टि गरिनुपर्छ। भीमफेदी दुर्घटनाको वास्तविक कारण पनि निष्पक्ष प्राविधिक छानबिनबाट सार्वजनिक हुनुपर्छ।

दुर्घटना भएपछि क्षतिपूर्ति र शोक व्यक्त गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। दुर्घटना हुन नदिन आवश्यक व्यवस्था गर्नु नै राज्य, यातायात व्यवसायी र सम्बन्धित कम्पनीहरूको प्रमुख दायित्व हो। आखिर यात्रु चढेको गाडी केवल व्यवसाय गर्ने साधन होइन, त्यो दर्जनौँ मानिसको जीवन बोकेको जिम्मेवारी पनि हो।

प्रतिक्रियाहरू (०)

कुनै प्रतिक्रिया छैन। पहिलो प्रतिक्रिया पोस्ट गर्नुहोस्!

आफ्नो प्रतिक्रिया छोड्नुहोस्