बैंकिङ संकटले हल्लियो पाराग्वे, राष्ट्रपतिद्वारा राजीनामा

काठमाडौं । दक्षिण अमेरिकी देश पाराग्वेका राष्ट्रपति सान्टियागो पेन्या (Santiago Peña) बैंकिङ संकट र आर्थिक अनियमितताको विवादमा मुछिएपछि पदबाट राजीनामा दिएका छन्। देशको प्रमुख निजी बैंक युएनो बैंक (Ueno Bank) आर्थिक रूपमा धराशायी भएपछि उत्पन्न संकटले राजनीतिक रूप लिँदा उनीमाथि महाभियोग प्रक्रिया र आपराधिक अनुसन्धानसमेत अघि बढेको छ।

बैंक बन्द भएपछि लाखौँ ग्राहकको निक्षेप रकम रोकिएको र सर्वसाधारणले आफ्नो बचत निकाल्न नपाएको घटनाले देशभर आक्रोश फैलिएको थियो। यही घटनासँग जोडिएर राष्ट्रपति पेन्यामाथि बैंकसँगको व्यावसायिक सम्बन्ध र सरकारी निकायबाट बैंकमा प्रवाह भएको सार्वजनिक रकमबारे प्रश्न उठाइएको छ।

पाराग्वेका महान्यायाधिवक्ताले बैंकको नियमन तथा विघटन प्रक्रिया, सरकारी निकायले बैंकमा राखेको सार्वजनिक रकम र विभिन्न सरकारी अधिकारीको भूमिकाबारे तीनवटा आपराधिक अनुसन्धान अघि बढाएका छन्।

संसद्को तल्लो सदनले राष्ट्रपतिविरुद्ध महाभियोग प्रक्रिया अघि बढाउने निर्णय गरेको छ। उनीमाथि गम्भीर तथा निरन्तर रूपमा आफ्नो जिम्मेवारी पूरा नगरेको आरोप लगाइएको छ। माथिल्लो सदन सिनेटले पनि महाभियोगसम्बन्धी सुनुवाइ प्रक्रिया सुरु गरेको छ।

राष्ट्रपति पेन्याले राजीनामा घोषणा गरे पनि आफूविरुद्धको सुनुवाइमा उपस्थित भएर प्रमाण र तर्कसहित आफ्नो बचाउ गर्ने बताएका छन्। उनको राजीनामा स्वीकार गर्ने वा पदबाट हटाउने भन्ने विषयमा संसदमा विवाद देखिएको छ। राजीनामा स्वीकृत भए विशेष कानुनी संरक्षण प्राप्त हुन सक्ने तर महाभियोगबाट पदमुक्त भए त्यस्तो सुविधा नपाउने विषयले पनि राजनीतिक बहस चर्काएको छ।

यसैबीच, केही सांसदले राष्ट्रपतिलाई पक्राउ गरी अनुसन्धान गर्नुपर्ने माग गरेका छन्। तर राष्ट्रपति कार्यालयले उनी देश छाडेर भागेको भन्ने हल्ला अस्वीकार गर्दै राजधानीमै रहेको जनाएको छ।

कसरी सुरु भयो बैंकिङ संकट?

पाराग्वेको केन्द्रीय बैंकका अनुसार युएनो बैंकको वित्तीय विवरण समायोजनपछि यसको पुँजी पर्याप्तता तथा सोल्भेन्सी अनुपात आवश्यक न्यूनतम सीमाको ५० प्रतिशतभन्दा तल झरेको थियो। करिब ६१ लाख जनसंख्या भएको देशमा उक्त बैंकका २९ लाख ग्राहक रहेको बताइएको छ।

बैंकले सम्बन्धित कम्पनीहरूलाई कर्जा प्रवाह गर्दा तोकिएको सीमा उल्लङ्घन गरेको आरोपसमेत लागेको छ। राष्ट्रपति पेन्याको कार्यकालमा सामाजिक सुरक्षा संस्था (IPS) लगायत सरकारी निकायबाट बैंकमा करोडौँ रकम प्रवाह भएको विषय पनि अनुसन्धानको दायरामा परेको छ।

बैंकको संकट सार्वजनिक भएपछि लगातार दुई दिन बैंकहरूमा लामो लाइन लागेको थियो भने राजधानीसहित विभिन्न स्थानमा विरोध प्रदर्शन भएका थिए। केन्द्रीय बैंकले प्रभावित केही ग्राहकलाई निक्षेप सुरक्षणअन्तर्गतको रकम चरणबद्ध रूपमा भुक्तानी गर्ने प्रक्रिया सुरु गर्ने जनाएको छ।

सन् २०२३ अगस्टमा ४४ वर्षको उमेरमा राष्ट्रपति बनेका पेन्या पाराग्वेका कान्छा राष्ट्रपतिमध्ये एक हुन्। उनी यसअघि सन् २०१५ देखि २०१७ सम्म अर्थमन्त्री र केन्द्रीय बैंकका निर्देशकसमेत रहिसकेका थिए।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका निकट सहयोगीका रूपमा चिनिएका पेन्याको राजीनामाले पाराग्वेको राजनीतिक तथा वित्तीय क्षेत्रमा ठूलो हलचल सिर्जना गरेको छ। बैंकिङ संकटले देशको वित्तीय प्रणालीप्रतिको जनविश्वास र क्षेत्रीय वित्तीय केन्द्र बन्ने पाराग्वेको योजनामाथि समेत प्रश्न उठाएको छ।