महेश्वर महर्जन
काठमाडौं, २० कात्तिक। नेपालमा लामो समयदेखि प्रतीक्षामा रहेको इन्ट्राडे (Intraday) सेयर कारोबार सुरु गर्ने तयारी नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले अघि बढाएको छ। बोर्डले एकै कारोबार दिनभित्र एउटै कम्पनीको सेयर खरिद तथा बिक्री गर्न सकिने व्यवस्था समेटेर ‘अन्तरदिवसीय धितोपत्र कारोबार सम्बन्धी नियमावली, २०८३’ को प्रारम्भिक मस्यौदा सार्वजनिक गरेको छ।
यस व्यवस्थाअनुसार लगानीकर्ताले बिहान खरिद गरेको सेयर बजार बन्द हुनुअघि नै बिक्री गर्न सक्नेछन्। त्यस्तै, आफूसँग भएको सेयर पहिले बिक्री गरेर सोही दिन पुनः खरिद गर्न पनि सकिनेछ। यसबाट लगानीकर्ताले दिनभर हुने मूल्य उतारचढावबाट छोटो अवधिमै नाफा कमाउने अवसर पाउनेछन्। तर, मूल्य घटेमा उत्तिकै छिटो घाटा पनि बेहोर्नुपर्ने हुन्छ।
इन्ट्राडे कारोबार भनेको के हो?
इन्ट्राडे कारोबार भनेको एउटै कारोबार दिनभित्र सेयर खरिद र बिक्री दुवै सम्पन्न गर्ने प्रणाली हो।
उदाहरणका लागि, कुनै कम्पनीको सेयर प्रतिकित्ता ४०० रुपैयाँमा खरिद गरी सोही दिन ४१२ रुपैयाँमा बिक्री गरेमा शुल्क तथा कर कटाएर बाँकी रकम नाफा हुनेछ। तर खरिद मूल्यभन्दा घटेर बिक्री गर्नुपरेमा लगानीकर्ताले घाटा बेहोर्नुपर्नेछ।
मस्यौदामा प्रस्ताव गरिएका प्रमुख नियमहरू
सेबोनको प्रारम्भिक मस्यौदामा इन्ट्राडे कारोबारलाई व्यवस्थित र जोखिम नियन्त्रणमा राख्न विभिन्न प्रावधान प्रस्ताव गरिएको छ।
१. एकै दिन कारोबार बन्द गर्नुपर्ने
इन्ट्राडेमा खोलिएको खरिद वा बिक्रीको पोजिसन बजार बन्द हुनुअघि नै बन्द गर्नुपर्नेछ। लगानीकर्ताले तोकिएको समयभित्र कारोबार बन्द नगरे ब्रोकरको प्रणालीबाट स्वतः बन्द (Auto Square-off) गरिने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ।
२. मार्जिन रकम अनिवार्य
इन्ट्राडे कारोबार गर्न लगानीकर्ताले आवश्यक मार्जिन अर्थात् अग्रिम रकम राख्नुपर्नेछ। कति प्रतिशत मार्जिन आवश्यक पर्ने भन्ने विषय बोर्डले पछि निर्धारण गर्नेछ।
३. मार्जिन घटे थप रकम राख्नुपर्ने
सेयरको मूल्य घटेर लगानीकर्ताको मार्जिन आवश्यक सीमाभन्दा तल पुगेमा ब्रोकरले सूचना दिनेछ। तोकिएको समयमा थप रकम जम्मा नगरे नयाँ अर्डर रोक्ने, कारोबारको आकार घटाउने वा पोजिसन बन्द गर्ने व्यवस्था रहनेछ।
४. कारोबारको अधिकतम सीमा
प्रत्येक लगानीकर्ताको आर्थिक क्षमता र जोखिम वहन गर्न सक्ने अवस्थाका आधारमा कारोबारको अधिकतम सीमा निर्धारण गरिनेछ। यसले क्षमताभन्दा बढी जोखिम लिएर कारोबार गर्ने प्रवृत्ति नियन्त्रण गर्ने उद्देश्य राखेको छ।
५. सामान्य कारोबारमा परिवर्तन गर्न सकिने
बोर्डले तोकेको अवस्थामा इन्ट्राडेमा खरिद गरेको सेयरलाई सामान्य कारोबारमा रूपान्तरण गरी आफ्नो डिम्याट खातामा राख्न सकिने व्यवस्था पनि मस्यौदामा समेटिएको छ।
६. छुट्टाछुट्टै कारोबार सत्र
इन्ट्राडे कारोबारका लागि प्रारम्भिक सत्र, निरन्तर कारोबार सत्र, पोजिसन बन्द गर्ने सत्र र अन्तिम सत्रको व्यवस्था हुन सक्नेछ। यसको समय तालिका नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले निर्धारण गर्नेछ।
सबै लगानीकर्ताले इन्ट्राडे गर्न पाउँदैनन्
मस्यौदाको महत्वपूर्ण पक्ष भनेको इन्ट्राडे कारोबारमा सबै लगानीकर्तालाई तत्काल प्रवेश नदिइने व्यवस्था हो। यसका लागि लगानीकर्ता, ब्रोकर कम्पनी र कारोबार हुने सेयरसमेत छनोट गरिनेछ।
लगानीकर्ताका लागि योग्यता
ब्रोकरले लगानीकर्ताको आम्दानी, सेयर बजारको अनुभव, विगतको कारोबार, लगानीको स्रोत, आपत्कालीन बचत तथा जोखिम सहन सक्ने क्षमताको मूल्यांकन गर्नेछ।
त्यसका आधारमा लगानीकर्तालाई तीन समूहमा वर्गीकरण गरिनेछ :
उपयुक्त (Suitable)
सर्तसहित उपयुक्त (Conditionally Suitable)
अनुपयुक्त (Unsuitable)
अनुपयुक्त ठहरिएका लगानीकर्ताले इन्ट्राडे कारोबार गर्न पाउने छैनन्।
ब्रोकर कम्पनीका लागि नयाँ मापदण्ड
इन्ट्राडे कारोबार सञ्चालन गर्न चाहने ब्रोकर कम्पनीले कम्तीमा २० करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी भएको हुनुपर्नेछ। साथै चुक्ता पुँजीभन्दा बढी नेटवर्थ, प्रभावकारी जोखिम व्यवस्थापन प्रणाली, छुट्टै जोखिम व्यवस्थापन अधिकृत र अनुपालन अधिकृत आवश्यक पर्नेछ।
यस्तो कारोबार सञ्चालन गर्न सेबोनको स्वीकृति अनिवार्य हुनेछ।
छनोट गरिएका सेयरमा मात्र कारोबार
नेप्सेमा सूचीकृत सबै कम्पनीका सेयरमा इन्ट्राडे कारोबार गर्न पाइने छैन। सेयरको तरलता, दैनिक कारोबार, सर्वसाधारणमा उपलब्ध सेयर संख्या, मूल्यमा हुने उतारचढाव, बजार पुँजीकरण, कम्पनीको वित्तीय अवस्था र सुशासनका आधारमा योग्य सेयर छनोट गरिनेछ।
यस्तो सेयरको सूची नेप्सेले समय–समयमा सार्वजनिक गर्ने प्रस्ताव छ।
कारोबार सुरु गर्न के–के आवश्यक पर्छ?
इन्ट्राडे कारोबार गर्न इच्छुक लगानीकर्ताले निम्न प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्नेछ :
ब्रोकरमा ग्राहक परिचय विवरण (KYC) अद्यावधिक गर्ने।
इन्ट्राडे कारोबारसम्बन्धी जोखिम बुझेको घोषणापत्र बुझाउने।
कारोबार सम्झौता गर्ने।
मार्जिनसम्बन्धी सहमति तथा आवश्यक रकम उपलब्ध गराउने।
ब्रोकरबाट लगानीकर्ताको योग्यता मूल्यांकन गराउने।
कहिलेदेखि सुरु हुन्छ?
सेबोनले सार्वजनिक गरेको मस्यौदामा मंसिर ४ गतेभित्र सरोकारवालाबाट राय–सुझाव मागिएको छ। प्राप्त सुझाव समेटेर नियमावलीलाई अन्तिम रूप दिइनेछ। त्यसपछि आवश्यक सरकारी स्वीकृति तथा बोर्डको निर्णय प्रक्रिया पूरा हुनुपर्नेछ।
त्यसैगरी नेप्सेले आवश्यक प्रविधि, कारोबार प्रणाली र जोखिम निगरानी संयन्त्र तयार गरेपछि मात्र वास्तविक कारोबार सुरु हुनेछ।
लगानीकर्तालाई अवसर कि जोखिम?
इन्ट्राडे कारोबारले नेपाली सेयर बजारमा नयाँ अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। विशेषगरी छोटो अवधिमा कारोबार गर्ने लगानीकर्ताले बजारको दैनिक उतारचढावबाट लाभ लिन सक्नेछन्।
तर यसमा जोखिम पनि उत्तिकै छ। बजारको मूल्य अनुमान गलत भएमा छोटो समयमै ठूलो नोक्सानी हुन सक्छ। मार्जिनमा आधारित कारोबार भएकाले लगानीकर्ताले आफ्नो क्षमताभन्दा बढी जोखिम लिन सक्ने सम्भावना पनि रहन्छ।
त्यसैले इन्ट्राडे कारोबार सुरु हुनु नेपाली पुँजी बजारका लागि नयाँ चरण भए पनि यसको सफलता प्रभावकारी नियमन, पारदर्शिता, प्रविधि र लगानीकर्ताको वित्तीय साक्षरतामा निर्भर रहनेछ।
नोट: यो सेबोनले सार्वजनिक गरेको प्रारम्भिक मस्यौदामा आधारित विवरण हो। अन्तिम नियमावली जारी भएपछि प्रावधानमा परिवर्तन हुन सक्छ।
प्रतिक्रियाहरू (०)
कुनै प्रतिक्रिया छैन। पहिलो प्रतिक्रिया पोस्ट गर्नुहोस्!
आफ्नो प्रतिक्रिया छोड्नुहोस्