पुरुषमा पार्किन्सन रोगको जोखिम महिलाभन्दा दोब्बर, मस्तिष्कका कोषिकामा देखियो वैज्ञानिक कारणको संकेत

काठमाडौं । पुरुषमा महिलाको तुलनामा पार्किन्सन रोग लाग्ने सम्भावना १.५ देखि दुई गुणासम्म बढी हुनुको सम्भावित जैविक कारणबारे वैज्ञानिकहरूले नयाँ संकेत फेला पारेका छन्। मस्तिष्कका स्नायु कोषिकालाई सहयोग र संरक्षण गर्ने कोषिकाहरूमा जीनको गतिविधि पुरुष र महिलामा फरक हुने अध्ययनले देखाएको छ।

जर्मनीको सारल्याण्ड विश्वविद्यालयकी प्राध्यापक जुलिया शुल्जे–हेन्ट्रिचको नेतृत्वमा गरिएको अनुसन्धानले पार्किन्सन रोग भएका पुरुष तथा महिलाको मस्तिष्कमा फरक किसिमका जैविक परिवर्तन हुने देखाएको हो। अनुसन्धानका निष्कर्ष फेडेरेसन अफ युरोपियन न्युरोसाइन्स सोसाइटीज (FENS) फोरम २०२६ मा प्रस्तुत गरिएको हो।

अनुसन्धानकर्ताहरूले पार्किन्सन भएका ७३ जना र रोग नभएका २४ जनाको मस्तिष्कका पाँचवटा क्षेत्रको अध्ययन गरेका थिए। यस क्रममा मस्तिष्कका विभिन्न कोषिकामा हुने जीन गतिविधिको विश्लेषण गरिएको थियो।

अध्ययनमा विशेषगरी एस्ट्रोसाइट र ओलिगोडेन्ड्रोसाइट नामका दुई प्रकारका ग्लियल कोषिकामा लैंगिक भिन्नता देखिएको छ। एस्ट्रोसाइटमा कोषिकालाई ऊर्जा उत्पादन गर्न सहयोग गर्ने माइटोकन्ड्रियासँग सम्बन्धित जीनको गतिविधिमा फरक भेटिएको थियो। त्यस्तै, ओलिगोडेन्ड्रोसाइटमा स्नायु तन्तुलाई सुरक्षा दिने माइलिन तह निर्माण र मर्मत गर्ने जीनमा भिन्नता देखिएको थियो।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार पार्किन्सन रोगले महिला र पुरुष दुवैको मस्तिष्कमा तनावसम्बन्धी समान जैविक प्रतिक्रिया उत्पन्न गर्छ। तर मस्तिष्कका सहायक कोषिकाले ऊर्जा व्यवस्थापन गर्ने र स्नायु सम्बन्ध सुरक्षित राख्ने प्रक्रियामा भने फरक देखिन्छ।

पार्किन्सन रोग लाग्दा डोपामिन उत्पादन गर्ने स्नायु कोषिका क्षतिग्रस्त हुँदै जान्छन् वा मर्छन्। यसले हातखुट्टा काँप्ने, मांसपेशी कडा हुने, शरीरको चाल सुस्त हुने र सन्तुलन कायम गर्न कठिनाइ हुनेजस्ता समस्या निम्त्याउँछ। विश्वभर करिब ९४ लाख मानिस यस रोगबाट प्रभावित रहेको अनुमान छ।

यसअघि कृषि क्षेत्रमा काम गर्ने पार्किन्सनका बिरामीमाथि गरिएको अर्को अध्ययनमा महिलामा डीएनए मिथाइलेसनसँग सम्बन्धित ६९ वटा जीन क्षेत्र र पुरुषमा दुईवटा क्षेत्रमा परिवर्तन देखिएको थियो। यसले कीटनाशकजस्ता वातावरणीय प्रभाव र आनुवंशिक संरचनाबीचको सम्बन्धबारे थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको देखाएको थियो।

यद्यपि, नयाँ अध्ययनले पुरुषमा पार्किन्सन बढी देखिनुको प्रत्यक्ष कारण प्रमाणित गरिसकेको छैन। नमुना संख्या सीमित भएकाले थप ठूलो अनुसन्धान आवश्यक रहेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।

अनुसन्धानले भविष्यमा महिला र पुरुषको जैविक भिन्नताअनुसार रोगको जोखिम पहिचान, लक्षणको निगरानी र उपचार पद्धति विकास गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।