महेश्वर महर्जन
काठमाडौं । नेपालमा १२औँ शताब्दीमा निर्माण भएको मञ्जुश्रीको दुर्लभ मूर्ति हङकङमा १ करोड ७५ लाख अमेरिकी डलर (करिब २ अर्ब ५० करोड रुपैयाँभन्दा बढी) मा बिक्री भएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय लिलामी संस्था क्रिस्टिज (Christie's) ले सन् २०२६ अक्टोबर ३० मा आयोजना गरेको लिलामीमा उक्त मूर्ति १३ करोड ७३ लाख ५० हजार हङकङ डलरमा बिक्री भएको हो।
क्रिस्टिजले नोभेम्बर २ मा सार्वजनिक गरेको आधिकारिक विवरणअनुसार यो बिक्री हिमालयन गिल्ट-ब्रन्ज मूर्तिकलाको क्षेत्रमा विश्वकै नयाँ लिलामी कीर्तिमान हो। ९३ सेन्टिमिटर अग्लो सुनौलो तामाको मिश्रधातुबाट निर्मित उक्त मूर्ति प्रारम्भिक न्यूनतम मूल्यभन्दा दोब्बरभन्दा बढी रकममा बिक्री भएको थियो।
कसरी पुग्यो नेपाली मूर्ति विदेश ?
यो मूर्ति नेपालबाट कुन वर्ष र कसरी विदेश पुर्याइयो भन्ने विषय अझै स्पष्ट भएको छैन। तर क्रिस्टिजको सार्वजनिक लिलामी विवरणमा उल्लेखित स्वामित्व इतिहासले यसको अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा सम्बन्धमा केही जानकारी दिएको छ।
उक्त विवरणअनुसार सन् २००२ सम्म मूर्ति स्विट्जरल्यान्डको जेनेभास्थित कला सङ्कलक जर्ज ओर्टिजको निजी सङ्ग्रहमा थियो। त्यसपछि यो न्युयोर्कको निजी सङ्ग्रहमा पुगेको थियो। सन् २०१७ मा न्युयोर्कस्थित कार्लटन रोचेल एसियन आर्टमार्फत यसको कारोबार भएको अभिलेख छ। पछि एसियाको एक निजी सङ्ग्रहमा पुगेको मूर्ति अहिले हङकङमा लिलामी गरिएको हो।
तर जर्ज ओर्टिजले मूर्ति कहिले र कहाँबाट प्राप्त गरेका थिए भन्ने प्रारम्भिक विवरण सार्वजनिक अभिलेखमा खुलाइएको छैन। त्यसैले नेपालबाट बाहिरिएको वास्तविक मिति, निकासीको कानुनी प्रक्रिया र तत्कालीन स्वामित्वबारे थप अनुसन्धान आवश्यक देखिन्छ।
नेपाली नेवार कलाको उत्कृष्ट नमुना
क्रिस्टिजका अनुसार यो मूर्ति काठमाडौं उपत्यकाको परम्परागत नेवार शिल्पकलाको उत्कृष्ट उदाहरण हो। मञ्जुश्रीलाई बौद्ध धर्ममा ज्ञान र प्रज्ञाका बोधिसत्त्वका रूपमा मानिन्छ। मूर्तिको काँधनजिक कमलको फूलमाथि राखिएको प्रज्ञापारमिता सूत्रले यसको पहिचान गराउँछ।
क्रिस्टिजले अक्टोबर ८ मा प्रकाशित लिलामीपूर्व घोषणामा यसलाई हालसम्म लिलामीमा प्रस्तुत भएका महत्त्वपूर्ण हिमालयन मूर्तिमध्ये एक भनेको थियो।
नेपालको सम्पदा संरक्षणमा उठ्यो प्रश्न
नेपाली कलाकारले शताब्दीयौँअघि निर्माण गरेको धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा यति ठूलो मूल्यमा बिक्री हुनुले नेपालको ऐतिहासिक कलाको विश्वव्यापी महत्त्व देखाएको छ। तर यस्ता बहुमूल्य मूर्ति नेपालबाट कसरी बाहिरिए भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण बनेको छ।
विदेशमा रहेका नेपाली सम्पदाको पहिचान, स्वामित्व इतिहासको अनुसन्धान र सम्भावित अवैध निकासीबारे पुरातत्त्व विभाग तथा सम्बन्धित निकायले अध्ययन गर्नुपर्ने आवश्यकता यस घटनाले पुनः उजागर गरेको छ। मूर्ति बिक्रीबाट प्राप्त रकम नेपाल आउने वा नेपालले कुनै आर्थिक लाभ पाउने विषयमा भने सार्वजनिक विवरण उपलब्ध छैन।
समाचार स्रोत: अन्तर्राष्ट्रिय लिलामी संस्था क्रिस्टिजको आधिकारिक प्रेस विज्ञप्ति (३० अक्टोबर २०२६), लिलामीपूर्व घोषणा (८ अक्टोबर २०२६) तथा क्रिस्टिजको लिलामी क्याटलग।
प्रतिक्रियाहरू (०)
कुनै प्रतिक्रिया छैन। पहिलो प्रतिक्रिया पोस्ट गर्नुहोस्!
आफ्नो प्रतिक्रिया छोड्नुहोस्