गुगलको पहिलो अन्तरिक्ष डेटा सेन्टर सञ्चालनमा, अन्तरिक्षमै एआईले लेख्यो कविता

काठमाडौं, १६ कात्तिक। गुगलले अन्तरिक्षमा स्थापना गरेको आफ्नो पहिलो प्रोटोटाइप डेटा सेन्टर स्याटेलाइट सञ्चालनमा ल्याएको छ। पृथ्वीको कक्षमा रहेको उक्त स्याटेलाइटले जमिनमा रहेका इन्जिनियरहरूसँग सफलतापूर्वक सञ्चार गर्दै अन्तरिक्षमै कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग गरेर कविता लेख्नसमेत सफल भएको छ।

गुगलको ‘सनक्याचर’ (Suncatcher) परियोजनाअन्तर्गत तयार गरिएको उक्त स्याटेलाइट यसै महिनाको सुरुवातमा स्पेसएक्सको फाल्कन–९ रकेटमार्फत अन्य १०० भन्दा बढी अन्तरिक्षयानसँगै प्रक्षेपण गरिएको थियो। प्लानेट ल्याब्सले निर्माण गरेको यस स्याटेलाइटमा गुगलका चारवटा टेन्सर प्रोसेसिङ युनिट (टीपीयू) जडान गरिएका छन्।

स्याटेलाइटमा अधिकतम एक किलोवाट विद्युत् उत्पादन गर्ने क्षमता भए पनि विद्युत् खपतका कारण एकपटकमा एउटा टीपीयू मात्र करिब २० मिनेट सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

करिब तीन सातासम्म विभिन्न प्राविधिक परीक्षण गरेपछि स्याटेलाइट सञ्चालनका लागि तयार भएको थियो। जमिनबाट पठाइएको पहिलो निर्देशनमा स्याटेलाइटमा पहिले नै राखिएको गुगल डीपमाइन्डको ‘जेम्मा ४’ एआई मोडेललाई अन्तरिक्षबारे कविता लेख्न भनिएको थियो। एआईले पृथ्वी, तारामण्डल र अन्तरिक्षमा प्रवाहित तथ्यांकलाई समेटेर हाइकु शैलीको कविता तयार पारेको थियो।

कविता लेख्नुका साथै स्याटेलाइटलाई आफ्नो वरपरको कक्षीय अवस्थाबारे जानकारी दिन पनि निर्देशन दिइएको थियो। गुगलका अनुसार स्याटेलाइट सामान्य रूपमा सञ्चालन भइरहेको छ।

अबको परीक्षणमा अन्तरिक्षको अत्यधिक तापक्रम र विकिरणले टीपीयू चिपमा पार्ने प्रभाव अध्ययन गरिनेछ। विकिरणका कारण कम्प्युटरको मेमोरीमा रहेका तथ्यांक परिवर्तन हुने अर्थात् ‘बिट फ्लिप’ समस्या उत्पन्न हुन सक्ने भएकाले यसको वास्तविक प्रभाव परीक्षण गर्नु महत्त्वपूर्ण मानिएको छ।

परीक्षण सफल भए सन् २०२७ मा थप दुईवटा उन्नत टीपीयूयुक्त स्याटेलाइट प्रक्षेपण गर्ने गुगलको योजना छ। ती स्याटेलाइटले बढी ऊर्जा उत्पादन गर्ने र लेजर प्रविधिमार्फत एकअर्कासँग उच्च गतिको सञ्चार गर्ने प्रणालीको परीक्षण गर्नेछन्।

गुगलको यो परियोजना भविष्यमा अन्तरिक्षमै ठूलो क्षमताका डेटा सेन्टर स्थापना गरी एआईका जटिल काम सञ्चालन गर्ने दीर्घकालीन योजनाको हिस्सा हो। यसले पृथ्वीमा डेटा सेन्टर सञ्चालन गर्दा आवश्यक पर्ने ऊर्जा र पूर्वाधारको विकल्प खोज्ने सम्भावना बोकेको छ।

यद्यपि, यस्तो प्रविधि व्यावसायिक रूपमा प्रयोग गर्न अझै ठूलो प्राविधिक र आर्थिक चुनौती छ। अन्तरिक्षमा डेटा सेन्टर विस्तार गर्न अत्यधिक क्षमताका रकेट, ऊर्जा उत्पादन प्रणाली र स्याटेलाइटबीच प्रभावकारी सञ्चार आवश्यक पर्नेछ।