चोभारस्थित आदिनाथ मन्दिरमा एकमहिने मेला सुरु, हिन्दू–बौद्ध आस्थाको साझा तीर्थस्थल

काठमाडौं, कात्तिक १०। काठमाडौंको चोभार डाँडामा अवस्थित ऐतिहासिक आदिनाथ मन्दिरमा सोमबारदेखि एकमहिने धार्मिक मेला सुरु भएको छ। प्रत्येक वर्ष आश्विन शुक्ल पूर्णिमादेखि सुरु हुने मेला कात्तिक शुक्ल पूर्णिमासम्म सञ्चालन हुने परम्परा छ। मेलामा काठमाडौं उपत्यकासहित आसपासका क्षेत्रबाट भक्तजनहरू दर्शन तथा पूजाआजाका लागि पुग्ने गर्छन्।

आदिनाथ मन्दिर हिन्दू र बौद्ध दुवै धर्मावलम्बीको आस्थासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा हो। मन्दिरमा भगवान् शिव र माता पार्वतीको संयुक्त स्वरूप अर्धनारीश्वरको धार्मिक अवधारणासँग सम्बन्धित मूर्ति रहेको छ। हिन्दू धर्मावलम्बीले आदिनाथलाई शिवशक्ति स्वरूपमा पूजा गर्छन् भने बौद्ध धर्मावलम्बीले आनन्दादी लोकेश्वरका रूपमा श्रद्धा प्रकट गर्छन्।

रोगव्याधिबाट मुक्ति र पारिवारिक सुखको कामना

मेलाका अवसरमा भक्तजनहरूले पूजा, आराधना, भजनकीर्तन तथा विभिन्न धार्मिक अनुष्ठान गर्ने गर्छन्। आदिनाथको दर्शन र पूजाआजा गर्दा भय, रोगव्याधि तथा जीवनका बाधा हट्ने र परिवारमा सुख, शान्ति तथा समृद्धि प्राप्त हुने जनविश्वास छ।

स्थानीय धार्मिक मान्यताअनुसार मेलामा सहभागी हुँदा छालासम्बन्धी रोगबाट जोगिन सकिने विश्वाससमेत प्रचलित छ।

बौद्ध धर्मावलम्बीले लोकेश्वरलाई करुणा र दयाका प्रतीकका रूपमा सम्मान गर्छन्। लोकेश्वरको आराधनाले दीर्घायु, अकाल मृत्युबाट सुरक्षा र समृद्धि प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहेको छ। हिन्दू तथा बौद्ध समुदायबीच साझा आस्थाको केन्द्रका रूपमा आदिनाथ मन्दिरले धार्मिक सहअस्तित्व र सांस्कृतिक एकतालाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ।

मञ्जुश्रीले चोभारको गल्छी काटेको जनश्रुति

चोभार क्षेत्र आदिनाथ मन्दिरका साथै काठमाडौं उपत्यकाको उत्पत्तिसम्बन्धी प्रचलित जनश्रुतिका कारण पनि प्रसिद्ध छ। बौद्ध परम्परासँग जोडिएको कथाअनुसार, प्राचीन समयमा काठमाडौं उपत्यका विशाल जलाशयले ढाकिएको थियो। चीनबाट आएका मञ्जुश्रीले आफ्नो खड्गले चोभारको पहाड काटेर पानी बाहिर बग्ने मार्ग बनाइदिएपछि उपत्यका बसोबासयोग्य बनेको विश्वास गरिन्छ।

यस कथामा मञ्जुश्रीलाई ज्ञान, बुद्धि र प्रज्ञाका प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। चोभारको गल्छीलाई यही जनश्रुतिसँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ। उपत्यका तालबाट बस्तीमा रूपान्तरण भएको कथा धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परामा आधारित हो।

ऐतिहासिक सम्पदा र पर्यटनको आकर्षण

चोभार डाँडामा अवस्थित आदिनाथ मन्दिरको ऐतिहासिक महत्त्वका विषयमा विभिन्न स्रोतमा उल्लेख पाइन्छ। यद्यपि यसको निर्माणकालबारे स्रोतहरूबीच मतभेद देखिन्छ। कतिपय पुराना समाचारमा मन्दिरलाई लिच्छवि राजा अंशुवर्माको समयसँग जोडिएको छ भने कीर्तिपुर नगरपालिकाको सम्पदा विवरणले यसको निर्माणकाल १५औँ शताब्दी उल्लेख गरेको छ।

मन्दिरको परिसरमा भक्तजनले भाँडाकुँडा, धातुका सामग्री तथा अन्य वस्तु चढाउने परम्परा पनि देख्न सकिन्छ। यसले धार्मिक आस्थासँगै स्थानीय सांस्कृतिक अभ्यासलाई समेत झल्काउँछ।

आदिनाथ मन्दिरको दर्शनसँगै नजिकै रहेका मञ्जुश्री पार्क, जलविनायक मन्दिर, टौदह र चोभारको गल्छीको अवलोकन गर्न सकिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक महत्त्व समेटिएको चोभार क्षेत्र काठमाडौं उपत्यकाभित्रको महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक गन्तव्यका रूपमा परिचित छ।