सामाजिक सञ्जालको सूचना जाँच्ने ५ तरिका : यी वेबसाइटबाट पत्ता लगाउन सकिन्छ सत्य र गलत सूचना

काठमाडौं । सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका सबै सूचना सत्य हुँदैनन्। पुराना तस्बिरलाई नयाँ घटनाको भन्दै प्रस्तुत गर्ने, नक्कली भिडियो फैलाउने तथा भ्रामक दाबीमार्फत सर्वसाधारणलाई झुक्याउने घटना भइरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा कुनै पनि सूचना विश्वास गर्न वा शेयर गर्नुअघि त्यसको सत्यता जाँच गर्नु आवश्यक छ।

सूचना जाँच गर्न नेपालमै सञ्चालित तथ्य जाँच गर्ने वेबसाइटदेखि अन्तर्राष्ट्रिय डिजिटल उपकरणसम्म प्रयोग गर्न सकिन्छ। सही र गलत सूचना छुट्याउन अपनाउन सकिने पाँच उपाय यस्ता छन्।

१. नेपाल फ्याक्टचेकबाट समाचार जाँच्ने

नेपालका सञ्चारमाध्यम तथा सामाजिक सञ्जालमा भाइरल भएका सूचना र दाबीको तथ्य जाँच गर्न यो वेबसाइट उपयोगी छ।

लिङ्क: https://nepalfactcheck.org/

२. नेपाल चेकमा दाबी खोज्ने

नेपाल चेकले सामाजिक सञ्जालमा फैलिएका भ्रामक सूचना, पुराना भिडियो र गलत सन्दर्भमा प्रस्तुत गरिएका तस्बिरको तथ्य जाँच गर्दै आएको छ।

लिङ्क: https://np.nepalcheck.org/factcheck/

३. गुगल फ्याक्ट चेक एक्सप्लोरर प्रयोग गर्ने

कुनै समाचार, व्यक्ति वा घटनासम्बन्धी दाबी पहिले नै तथ्य जाँच भएको छ कि छैन भनेर खोज्न सकिन्छ। खोजीमा सम्बन्धित दाबी लेखेर वा उपलब्ध सुविधाअनुसार तस्बिर राखेर जाँच गर्न सकिन्छ।

लिङ्क: https://toolbox.google.com/factcheck/explorer

४. आधिकारिक सरकारी वेबसाइटबाट पुष्टि गर्ने

सरकारको निर्णय, सार्वजनिक बिदा, नियुक्ति, दुर्घटना, मौसम वा सरकारी घोषणासम्बन्धी सूचना भए सम्बन्धित मन्त्रालय, विभाग वा सरकारी निकायको आधिकारिक वेबसाइटमा जाँच गर्नुपर्छ। सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरिएको सूचना आधिकारिक निकायबाट पुष्टि नभएसम्म त्यसलाई सत्य मान्नु हुँदैन।

नेपाल सरकारको एकीकृत पोर्टल: https://www.nepal.gov.np/

५. तस्बिर र भिडियोको पुरानो स्रोत खोज्ने

तस्बिर वा भिडियो वास्तविक भए पनि त्यसलाई अर्को घटना वा स्थानसँग जोडेर गलत सूचना फैलाइएको हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा गुगलको रिभर्स इमेज सर्च वा गुगल लेन्स प्रयोग गरी तस्बिर पहिले कहाँ प्रकाशित भएको थियो भनेर खोज्न सकिन्छ।

गुगल लेन्स: https://lens.google/

गुगल फ्याक्ट चेक एक्सप्लोरर: https://toolbox.google.com/factcheck/explorer

यी वेबसाइट र उपकरण प्रयोग गर्दा पनि सबै सूचना स्वतः सत्य वा गलत प्रमाणित हुँदैनन्। खोजीमा नतिजा नआउनु कुनै दाबी झुटो भएको प्रमाण होइन। त्यसैले मूल स्रोत, प्रकाशन मिति, प्रमाण र अन्य विश्वसनीय स्रोतसँग तुलना गर्नु आवश्यक हुन्छ।

सामाजिक सञ्जालमा धेरैले शेयर गरेको सूचना पनि गलत हुन सक्छ। त्यसैले सचेत बनौँ, तथ्य जाँचौँ र पुष्टि भएको सूचना मात्र शेयर गरौँ।