विजयादशमीमा काठमाडौँ उपत्यकामा ‘पायाः’ जात्राको रौनक, खड्ग बोकेर निस्कन्छन् देवगण

नेवार समुदायको मौलिक परम्परा, शक्ति आराधना र असत्यमाथि सत्यको विजयको प्रतीक पायाः जात्रा

काठमाडौँ, ५ कात्तिक। विजयादशमीको अवसरमा काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न नेवार बस्तीमा परम्परागत ‘पायाः’ जात्रा मनाउने धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा रहिआएको छ। खड्ग पूजा गरी तरबारसहित नगर परिक्रमा गरिने यस जात्राले नेवार समुदायको ऐतिहासिक पहिचान, धार्मिक आस्था र मौलिक संस्कृतिलाई जीवन्त बनाएको छ।

‘पायाः’ जात्रामा विधिपूर्वक पूजा गरिएको खड्ग बोकेर देवगण तथा गुठियारहरू परम्परागत पहिरनमा बाजागाजासहित टोल परिक्रमा गर्छन्। खड्गलाई शक्ति, साहस र दुष्ट प्रवृत्तिको विनाशको प्रतीक मानिन्छ। यस अवसरमा देवीदेवताको आराधना गर्दै परिवार, समाज र नगरको कल्याणको कामना गरिन्छ।

कुन-कुन स्थानमा मनाइन्छ पायाः?

काठमाडौँका पुराना नेवार बस्तीहरूमा स्थानीय गुठी तथा धार्मिक परम्पराअनुसार पायाः जात्रा मनाउने चलन छ। असन, टेबहाल, वटु, यट्खा, कोहिटी, महाबौद्ध तथा हनुमानढोका आसपासका क्षेत्र खड्ग पूजा र जात्रासँग सम्बन्धित सांस्कृतिक परम्पराका लागि परिचित छन्। यद्यपि सबै स्थानमा जात्रा एउटै समयमा निस्कने गर्दैन।

ललितपुरको पाटन र भक्तपुरमा पनि खड्ग पूजा तथा यससँग सम्बन्धित परम्परागत जात्रा मनाइन्छ। स्थानीय गुठीअनुसार जात्राको विधि, समय र परिक्रमा मार्ग फरक हुन सक्छ।

विजयादशमीसँग जोडिएको धार्मिक महत्त्व

हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार विजयादशमी देवी दुर्गाले महिषासुरमाथि विजय प्राप्त गरेको तथा भगवान् रामले रावणमाथि विजय हासिल गरेको स्मरणमा मनाइन्छ। यसले असत्यमाथि सत्य, अन्यायमाथि न्याय र अधर्ममाथि धर्मको विजयलाई सङ्केत गर्छ।

नेवार समुदायमा पायाः जात्रालाई शक्ति आराधना र परम्परागत धार्मिक अनुष्ठानका रूपमा पनि लिइन्छ। खड्ग पूजा तथा नगर परिक्रमा पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको सांस्कृतिक सम्पदा हो। यसले समुदायबीचको एकता, गुठी परम्परा र पुर्खाले जोगाउँदै आएको धार्मिक विश्वासलाई निरन्तरता दिन्छ।

विजयादशमीका अवसरमा मनाइने पायाः जात्रा केवल धार्मिक गतिविधि मात्र नभई काठमाडौँ उपत्यकाको जीवित सांस्कृतिक सम्पदासमेत हो। यद्यपि आज कुन-कुन टोलमा कति बजे जात्रा निस्कँदै छ भन्ने पूर्ण तथा आधिकारिक समयतालिका सार्वजनिक स्रोतबाट पुष्टि हुन नसकेकाले सम्बन्धित गुठीबाट जानकारी लिनु उपयुक्त हुन्छ।