आज फूलपाती भित्र्याइँदै : दसैँको धार्मिक र सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको विशेष दिन

काठमाडौं, असोज ३१ । नेपालीहरूको महान् चाड बडादसैँअन्तर्गत आज फूलपाती भित्र्याइँदैछ। दुर्गा पक्षको सातौँ दिन अर्थात् सप्तमीका अवसरमा मनाइने फूलपातीलाई दसैँको महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक दिनका रूपमा लिइन्छ। यस दिन घरघरमा शुभसाइतमा फूलपाती भित्र्याउने, दुर्गा भवानीको पूजा गर्ने र दसैँको विशेष उत्सव मनाउने परम्परा छ।

फूलपाती भित्र्याउने चलन विशेषगरी नेपाली हिन्दू समाजमा पुस्तौँदेखि चलिआएको छ। फूलपातीका रूपमा विभिन्न फूल, पात, वनस्पति तथा जमरा राखिने परम्परा छ। स्थान, समुदाय र पारिवारिक परम्पराअनुसार फूलपातीमा प्रयोग गरिने वनस्पति फरक हुन सक्छन्। यसलाई शक्ति, समृद्धि, आरोग्य र शुभताको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।

फूलपातीको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

नेपालमा फूलपाती भित्र्याउने परम्परा धार्मिक आस्था र ऐतिहासिक राजकीय संस्कृतिसँग पनि जोडिएको छ। विगतमा हनुमानढोका दरबारमा फूलपाती भित्र्याउने विशेष राजकीय परम्परा थियो। गोरखा क्षेत्रबाट ल्याइने फूलपातीलाई काठमाडौंको जमल हुँदै हनुमानढोका दरबारसम्म पुर्‍याउने चलनले नेपालको ऐतिहासिक एकीकरण र राजकीय संस्कृतिको झल्को दिन्छ।

राजतन्त्रको अन्त्यपछि पनि फूलपाती भित्र्याउने सांस्कृतिक परम्परा निरन्तर छ। हनुमानढोका क्षेत्रमा फूलपाती भित्र्याउने समारोहले ऐतिहासिक सम्पदा, धार्मिक आस्था र नेपाली मौलिक संस्कृतिको संरक्षणमा विशेष महत्त्व राख्दै आएको छ।

धार्मिक महत्त्व : दुर्गा भवानीको आराधना

धार्मिक मान्यताअनुसार दसैँका नौ दिन देवी दुर्गाका विभिन्न स्वरूपको पूजा गरिन्छ। सप्तमीका दिन फूलपाती भित्र्याएर देवीको आराधना गर्नुको उद्देश्य घरपरिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि र शक्ति प्राप्त होस् भन्ने कामना गर्नु हो।

फूलपातीमा प्रयोग गरिने वनस्पतिलाई प्रकृति र जीवनको प्रतीकका रूपमा पनि हेरिन्छ। हिन्दू परम्परामा प्रकृतिप्रति सम्मान, देवीशक्तिप्रतिको आस्था र नकारात्मक शक्तिमाथि सकारात्मक शक्तिको विजयको सन्देश दसैँसँग जोडिएको छ।

यस दिन धेरै घरमा पूजाकोठा सजाउने, दुर्गा सप्तशती पाठ गर्ने, दीप प्रज्वलन गर्ने र परिवारका सदस्यहरू मिलेर पूजा गर्ने चलन छ। मन्दिरहरूमा पनि विशेष पूजाआजा र धार्मिक गतिविधि हुने गर्छन्।

दसैँको उल्लास बढाउने दिन

फूलपाती भित्र्याएसँगै दसैँको चहलपहल अझ बढ्ने गर्छ। घर सफा गर्ने, नयाँ लुगा किन्ने, गाउँघर फर्किने र परिवारसँग भेटघाट गर्ने क्रम तीव्र हुन्छ। दसैँमा नवदुर्गाको पूजा, अष्टमी र नवमीका धार्मिक अनुष्ठान तथा विजयादशमीमा टीका र जमरा लगाउने परम्पराले नेपाली समाजमा पारिवारिक एकता र सामाजिक सद्भावलाई बलियो बनाउँछ।

यसरी फूलपाती केवल पूजा सामग्री भित्र्याउने दिन मात्र होइन, नेपाली इतिहास, धार्मिक विश्वास, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र सांस्कृतिक पहिचानलाई जोड्ने पर्व पनि हो। परम्पराको संरक्षण गर्दै आपसी सद्भाव, सहिष्णुता र मेलमिलापका साथ दसैँ मनाउनु यसको मूल सन्देश हो।