मात्र सात दिनको ध्यानले मस्तिष्कको संरचना बदल्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको खुलासा

आधुनिक जीवनको तनावपूर्ण वातावरणमा मानसिक शान्तिको खोजी गरिरहेकाहरूका लागि विज्ञानले एउटा सुखद तथ्य सार्वजनिक गरेको छ। हालै गरिएको एक चामत्कारी अनुसन्धानले मात्र सात दिनको नियमित ध्यान (Meditation) ले मानव मस्तिष्कको कार्यप्रणाली र संरचनालाई पुनः संगठित अर्थात् 'रिवायर' गर्न सक्ने देखाएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यसरी छोटो अवधिमा हुने परिवर्तनले मानिसको एकाग्रता बढाउन र भावनात्मक स्थिरता कायम गर्न निर्णायक भूमिका खेल्छ।

यस अनुसन्धानमा सहभागी व्यक्तिहरूलाई एक हप्तासम्म विशेष ध्यान पद्धतिमा राखिएको थियो र उनीहरूको मस्तिष्कको गतिविधिलाई आधुनिक न्युरोइमेजिङ प्रविधिद्वारा निगरानी गरिएको थियो। अध्ययनको नतिजाले देखाए अनुसार ध्यान सुरु गरेको सातौँ दिनसम्म आइपुग्दा मस्तिष्कको तनाव नियन्त्रण गर्ने भाग 'एमिग्डाला' को सक्रियता घटेको र निर्णय लिने तथा तर्क गर्ने भाग 'प्रि-फ्रन्टल कोर्टेक्स' बीचको सम्बन्ध बलियो भएको पाइएको छ। यसको अर्थ केवल एक हप्ताको अभ्यासले नै मानिसलाई शान्त रहन र कठिन परिस्थितिमा सही निर्णय लिन सक्षम बनाउन सक्छ।

वैज्ञानिकहरूले यस प्रक्रियालाई 'न्युरोप्लास्टिसिटी' को एक उत्कृष्ट उदाहरणका रूपमा व्याख्या गरेका छन् जसमा मस्तिष्कले नयाँ अनुभवका आधारमा आफूलाई ढाल्ने गर्दछ। अध्ययनले यो पनि स्पष्ट पारेको छ कि ध्यानले केवल मानसिक शान्ति मात्र दिँदैन बरु यसले मस्तिष्कका कोशिकाहरूबीचको सञ्चारलाई अझ तीव्र र प्रभावकारी बनाउँछ। यो खोजले दीर्घकालीन मानसिक समस्या, अनिद्रा र चिन्ता (Anxiety) बाट जुधिरहेका व्यक्तिहरूका लागि प्राकृतिक उपचारको नयाँ ढोका खोलेको छ। विज्ञहरूका अनुसार दैनिक केही मिनेट मात्र निकालिने ध्यानको समयले पनि मानिसको व्यक्तित्व र सोच्ने तरिकामा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ।