नेपाल विश्वकै सबैभन्दा ‘प्रकृतिसँग जोडिएको’ राष्ट्र, बेलायत सबैभन्दा कम प्रकृति - अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन

लन्डन — विश्वका विभिन्न देशहरूमा मानिसहरूको प्रकृतिसँगको सम्बन्धबारे गरिएको एक नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनले नेपाललाई विश्वकै सबैभन्दा बढी “प्रकृतिसँग जोडिएको” राष्ट्रको रूपमा देखाएको छ भने बेलायतलाई सबैभन्दा कम प्रकृति–सम्बन्ध भएका देशहरूमध्ये एकमा राखिएको छ।

करिब ६१ देशका ५७ हजारभन्दा बढी मानिसहरूमा आधारित उक्त अध्ययन अनुसार नेपाल पहिलो स्थानमा रहेको छ। त्यसपछि इरान, दक्षिण अफ्रिका, बङ्गलादेश र नाइजेरिया जस्ता देशहरू प्रकृतिसँग गहिरो सम्बन्ध राख्ने राष्ट्रहरूको सूचीमा उच्च स्थानमा रहेका छन्।

अध्ययनका अनुसार युरोपेली देशहरूमा क्रोएशिया र बुल्गेरिया मात्र शीर्ष १० भित्र पर्न सफल भएका छन् भने फ्रान्स १९औँ स्थानमा रहेको छ। बेलायत भने ५५औँ स्थानमा रहँदै सूचीको तल्लो भागमा परेको छ। यससँगै क्यानडा, जर्मनी, इजरायल, जापान र स्पेन पनि प्रकृतिसँग कमजोर सम्बन्ध भएका देशहरूको समूहमा परेका छन्।

स्पेनलाई यस अध्ययनमा सबैभन्दा कम प्रकृति–सम्बन्ध भएको देशको रूपमा उल्लेख गरिएको छ।

अध्ययनले “प्रकृतिसँगको सम्बन्ध” (Nature Connectedness) लाई मानिसको मानसिक धारणा, भावना, व्यवहार र अन्य जीवित प्राणीप्रतिको निकटताको रूपमा व्याख्या गरेको छ। यसले देखाएको छ कि प्रकृतिसँग नजिक महसुस गर्ने मानिसहरूमा मानसिक स्वास्थ्य राम्रो हुने, साथै वातावरण संरक्षणप्रति जिम्मेवार व्यवहार बढ्ने सम्भावना बढी हुन्छ।

अध्ययनका प्रमुख अनुसन्धानकर्ता तथा डर्बी विश्वविद्यालयका प्रोफेसर माइल्स रिचर्डसनका अनुसार कुनै समाजमा आध्यात्मिकता र धार्मिक आस्थाको उच्च स्तर भए प्रकृतिसँगको सम्बन्ध पनि बलियो हुने देखिएको छ। उनले विज्ञान र अर्थतन्त्रमा केन्द्रित आधुनिक समाजहरूमा प्रकृतिसँगको सम्बन्ध कमजोर हुने प्रवृत्ति देखिएको बताए।

त्यस्तै, अध्ययनले शहरीकरणको उच्च स्तर, इन्टरनेट प्रयोगको बढ्दो प्रभाव र उच्च आयस्तर पनि प्रकृतिसँग दूरी बढाउने कारकका रूपमा देखाएको छ।

रिचर्डसनका अनुसार आधुनिक समाजमा अर्थतन्त्र र प्रविधिको विकासले धेरै फाइदा दिए पनि यसले मानव र प्रकृतिबीचको सम्बन्ध कमजोर बनाएको छ। उनले प्रकृतिलाई स्वास्थ्य, शिक्षा र नीति निर्माणमा पुनः समावेश गर्नुपर्ने सुझाव दिएका छन्।

उनले अस्पतालहरूमा प्रकृतिमा आधारित उपचार (nature-based therapy), शहरी क्षेत्रमा हरियाली विस्तार, र कानुनी रूपमा प्रकृतिलाई संरक्षणको अधिकार दिने जस्ता कदमहरूले मानिस र प्रकृतिबीचको सम्बन्ध बलियो बनाउन सक्ने बताए।

अध्ययनले देखाएको निष्कर्ष अनुसार नेपाल जस्ता देशहरू, जहाँ जीवनशैली अझै पनि प्राकृतिक वातावरणसँग नजिक छ, त्यहाँ मानिसहरू प्रकृतिसँग बढी भावनात्मक र सांस्कृतिक रूपमा जोडिएका छन्।

विशेषज्ञहरूका अनुसार प्रकृतिसँगको यो सम्बन्धले दीर्घकालीन रूपमा मानसिक स्वास्थ्य सुधार, जैविक विविधता संरक्षण र दिगो विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।