महेश्वर महर्जन
पृथ्वीमा २४ घण्टाको दिन सकिन लागेको छ भन्ने कुरा सुन्दा अचम्म लाग्न सक्छ। तर वैज्ञानिकहरूको भनाइ अनुसार यो परिवर्तन “छिट्टै” हुने होइन। पृथ्वीको घुमाइ बिस्तारै ढिलो हुँदै गएको छ, तर यो प्रक्रिया यति सुस्त छ कि मानिसले दैनिक जीवनमा महसुस गर्न सक्दैन।
यसको मुख्य कारण चन्द्रमा हो। चन्द्रमाको गुरुत्वाकर्षणले समुद्रमा ज्वारभाटा ल्याउँछ, जसले पृथ्वीको घुमाइमा सानो “ब्रेक” जस्तो काम गर्छ। यसले गर्दा पृथ्वीको घुमाइ क्रमशः ढिलो हुँदै जान्छ र दिनको समय अलि-अलि बढ्दै जान्छ।
अहिले हामीले प्रयोग गर्ने २४ घण्टाको दिन वास्तवमा स्थिर छैन। वैज्ञानिकहरूले नासा लगायतका संस्थाहरूको सहयोगमा अत्यन्तै सटीक घडी र खगोलिय अवलोकनमार्फत पृथ्वीको गति मापन गर्छन्। कहिलेकाहीँ समय मिलाउन “लीप सेकेन्ड” पनि थपिन्छ, जसले हाम्रो घडीलाई पृथ्वीको वास्तविक घुमाइसँग मिलाएर राख्छ।
अब मुख्य प्रश्न—कहिले हुन्छ २५ घण्टाको दिन? यसको उत्तर सुन्दा झन् चकित पर्नुहुन्छ। वैज्ञानिक अनुमान अनुसार यस्तो हुन करिब २० करोड वर्ष लाग्न सक्छ। अर्थात् अहिलेका मानव, हाम्रो समाज, वा क्यालेन्डर प्रणालीमा यसको कुनै प्रभाव पर्दैन।
यसबाहेक, पृथ्वीको घुमाइमा अन्य कुराहरूले पनि असर पार्न सक्छन्—जस्तै हिमनदी पग्लनु, पानीको वितरण बदलिनु आदि। तर यी सबै प्रभावहरू निकै साना हुन्छन्।
निष्कर्षमा भन्नुपर्दा, “२५ घण्टाको दिन” कुनै डर लाग्दो वा छिट्टै हुने घटना होइन, बरु लामो समयको प्राकृतिक प्रक्रिया हो। त्यसैले अहिलेका लागि ढुक्कसँग २४ घण्टाको दिनमै आफ्नो जीवन रमाइलो गरी बिताउन सकिन्छ ।
