महेश्वर महर्जन
काठमाडौं — शुक्र ग्रह (Venus) सम्बन्धी वैज्ञानिक अनुसन्धान र अन्तरिक्ष मिशनहरू विश्वका प्रमुख अन्तरिक्ष एजेन्सीहरूले निरन्तर सञ्चालन गर्दै आएका छन्। अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी NASA, रूसको अन्तरिक्ष कार्यक्रम Roscosmos तथा जापानको अन्तरिक्ष एजेन्सी JAXA ले प्रकाशित गरेका आधिकारिक प्रतिवेदनहरूमा शुक्र ग्रह सम्बन्धी महत्वपूर्ण वैज्ञानिक तथ्यहरू सार्वजनिक भएका छन्।
ऐतिहासिक रूपमा सोभियत संघ (हालको रूस) अन्तर्गतको भेनेरा (Venera) कार्यक्रममार्फत शुक्र ग्रहमा पठाइएका अन्तरिक्ष यानहरूले पहिलो पटक यस ग्रहको चरम वातावरणबारे विस्तृत जानकारी उपलब्ध गराएका थिए। ती अध्ययनहरूमा अत्यधिक तापक्रम, घना कार्बन डाइअक्साइडयुक्त वायुमण्डल तथा तीव्र हरितगृह प्रभावका कारण शुक्र ग्रह पृथ्वीभन्दा पूर्ण रूपमा फरक र कठोर वातावरण भएको पुष्टि गरिएको थियो।
त्यसैगरी, NASA ले सञ्चालन गरेको Mariner 2 तथा Magellan मिशनहरूले शुक्र ग्रहको सतह संरचना, तापक्रम वितरण र भू-आकृतिक अवस्थाबारे महत्वपूर्ण तथ्यहरू संकलन गरेका थिए। यी अनुसन्धानहरूले शुक्र ग्रहको सतह अत्यधिक गर्मीले ढाकिएको र ज्वालामुखी गतिविधिको सम्भावना रहेको संकेत दिएका छन्।
हाल जापानको JAXA ले सञ्चालन गरिरहेको Akatsuki मिशनले शुक्र ग्रहको वायुमण्डलीय संरचना, बादलको गति तथा मौसम प्रणाली अध्ययन गरिरहेको छ। यसले ग्रहको वायुमण्डलमा हुने तीव्र हावाको बहाव र जटिल मौसम प्रणालीबारे नयाँ तथ्यहरू उजागर गर्दै आएको छ।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यी सबै अन्तरिक्ष मिशनहरूले शुक्र ग्रहको अध्ययनलाई केवल जिज्ञासामा सीमित नराखी पृथ्वीको जलवायु परिवर्तन, ग्रह विकास प्रक्रिया तथा भविष्यका अन्तरिक्ष प्रविधिहरूको विकासका लागि समेत अत्यन्त महत्वपूर्ण बनाएका छन्।
समग्रमा, NASA, Roscosmos र JAXA का आधिकारिक मिशन तथा प्रतिवेदनहरूले शुक्र ग्रह सम्बन्धी ज्ञानलाई निरन्तर विस्तार गर्दै वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई नयाँ दिशा प्रदान गरिरहेका छन्।
