महेश्वर महर्जन
इस्लामाबादमा सम्पन्न इरान र संयुक्त राज्य अमेरिकाबीचको पछिल्लो उच्चस्तरीय वार्ता कुनै सहमति बिना टुंगिएको छ। लामो समयसम्म चलेको छलफलपछि पनि दुवै पक्ष आफ्ना अडानमा अडिग रहँदा वार्ता असफल भएको हो, जसले मध्यपूर्व क्षेत्रमा पुनः तनाव बढाउने संकेत दिएको छ।
वार्ता विफल हुनुको मुख्य कारण इरानको परमाणु कार्यक्रम हो। इरानले आफ्नो परमाणु कार्यक्रम शान्तिपूर्ण भएको दाबी गरे पनि अमेरिकाले कडा नियन्त्रण र निगरानीको माग गरेको थियो। यस विषयमा सहमति नबन्दा वार्ता अघि बढ्न सकेन। साथै, आर्थिक प्रतिबन्ध अर्को प्रमुख विवादको विषय बन्यो। इरानले अमेरिकाले लगाएका प्रतिबन्ध हटाउन र आर्थिक क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने माग राख्दा अमेरिकाले सर्तसहित मात्र प्रतिबन्ध हटाउने प्रस्ताव गरेपछि विवाद बढेको हो।
त्यसैगरी, विश्वको महत्वपूर्ण तेल मार्ग हर्मुज जलडमरूको नियन्त्रण र सुरक्षामा पनि दुवै पक्षबीच मतभेद रह्यो। अमेरिकाले यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय जलमार्गका रूपमा स्वतन्त्र राख्नुपर्ने अडान लिएको थियो भने इरानले आफ्नो सुरक्षा चासोलाई प्राथमिकता दिएको थियो। यी सबै मुद्दामा विश्वासको कमी पनि प्रमुख समस्या बन्यो, जसका कारण कुनै सम्झौता सम्भव हुन सकेन।
आगामी दिनमा यसको प्रभाव गम्भीर देखिन सक्छ। मध्यपूर्वमा सैन्य तनाव बढ्न सक्ने, तेल आपूर्ति प्रभावित भई मूल्य वृद्धि हुन सक्ने र विश्व अर्थतन्त्रमा असर पर्ने सम्भावना छ। नेपालजस्ता आयातमा निर्भर देशमा इन्धन महँगो भई महँगी बढ्न सक्छ।
समग्रमा, परमाणु विवाद, आर्थिक प्रतिबन्ध, रणनीतिक नियन्त्रण र आपसी अविश्वासका कारण इरान–अमेरिका वार्ता असफल भएको हो, जसको प्रभाव विश्वव्यापी रूपमा देखिने सम्भावना बढेको छ।
