सामाजिक संजालमा तपाईले सोचेको बिज्ञापन कसरी देखाउँछ ?

आजको डिजिटल युगमा Facebook, TikTok र WhatsApp जस्ता सामाजिक सञ्जाल प्रयोग नगर्ने मानिस सायद कमै छन्। तर धेरै प्रयोगकर्तामा एउटा सामान्य जिज्ञासा देखिन्छ -“हामीले मात्र कुरा गरेको वा सोचिरहेको विषय किन तुरुन्तै विज्ञापनमा देखिन्छ?” के यी एपहरूले वास्तवमै हाम्रो कुरा सुन्छन् त?

विशेषज्ञहरूका अनुसार, यी प्लेटफर्महरूले प्रत्यक्ष रूपमा तपाईंको निजी कुराकानी सुन्ने प्रमाण अहिलेसम्म भेटिएको छैन। विशेषगरी WhatsApp मा end-to-end encryption प्रयोग हुने भएकाले तपाईंको सन्देश र कल सुरक्षित रहने दाबी गरिन्छ। तर यसको अर्थ यी कम्पनीहरूले तपाईंको कुनै पनि जानकारी प्रयोग गर्दैनन् भन्ने होइन।

वास्तवमा, सामाजिक सञ्जालहरूले प्रयोगकर्ताको व्यवहार, रुचि र गतिविधिबाट ठूलो मात्रामा डेटा संकलन गर्छन्। उदाहरणका लागि, तपाईंले इन्टरनेटमा के खोज्नु भयो, कुन पोस्टमा कति समय बिताउनुभयो, के लाइक वा शेयर गर्नुभयो, कुन भिडियो अन्त्यसम्म हेर्नुभयो—यी सबै जानकारी लगातार ट्र्याक गरिन्छ। यसबाहेक, तपाईंले भ्रमण गरेका वेबसाइटहरू, तपाईंको स्थान (location), उपकरणको प्रकार, यहाँसम्म कि तपाईंले कुन समयमा एप चलाउनु हुन्छ भन्ने जानकारी पनि संकलन गरिन्छ।

यसरी संकलित डेटा प्रयोग गरेर कम्पनीहरूले “algorithm” नामक प्रणालीमार्फत तपाईंको रुचि अनुमान गर्छन्। उदाहरणका लागि, यदि तपाईंले केही दिनअघि जुत्ता सम्बन्धी सामग्री हेर्नुभयो भने, त्यससँग सम्बन्धित विज्ञापनहरू तपाईंको Facebook वा TikTok फिडमा देखिन थाल्छन्। यसले गर्दा प्रयोगकर्तालाई “मैले त केवल कुरा मात्र गरेको थिएँ, कसरी थाहा भयो?” भन्ने अनुभव हुन्छ।

यसबाहेक, केही एपहरूले अन्य वेबसाइट र एपहरूसँग पनि डेटा साझेदारी गर्छन्। उदाहरणका लागि, तपाईंले कुनै अनलाइन सपिङ साइटमा कुनै सामान हेर्नुभयो भने, सोही सामानको विज्ञापन पछि सामाजिक सञ्जालमा देखिन सक्छ। यसलाई “tracking pixels” र “cookies” जस्ता प्रविधिबाट सम्भव बनाइन्छ।

अर्कोतर्फ, मोबाइलमा दिइएको permission पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। यदि प्रयोगकर्ताले microphone वा camera access अनुमति दिएका छन् भने, एपहरूले आवश्यक पर्दा मात्र ती सुविधा प्रयोग गर्न सक्छन् - जस्तै भिडियो बनाउँदा वा भ्वाइस म्यासेज पठाउँदा। तर अनुमति नदिएसम्म निरन्तर रूपमा सुन्ने वा हेर्ने कुरा पुष्टि भएको छैन।

यद्यपि, गोपनीयता (privacy) सम्बन्धी चिन्ता भने बढ्दो छ। विशेषगरी TikTok जस्ता एपहरूमा डेटा सुरक्षा र प्रयोगबारे विभिन्न देशहरूले प्रश्न उठाएका छन्। त्यसैले विज्ञहरू प्रयोगकर्तालाई आफ्नो डेटा सुरक्षाबारे सचेत रहन सुझाव दिन्छन्।

अन्ततः, सामाजिक सञ्जालहरूले तपाईंको कुरा सुन्ने भन्दा पनि तपाईंको डिजिटल गतिविधि गहिरो रूपमा विश्लेषण गरेर तपाईंलाई लक्षित विज्ञापन देखाउने गर्छन्। त्यसैले, अनलाइन प्रयोग गर्दा सजग रहनु, अनावश्यक permission बन्द गर्नु र आफ्नो गोपनीयता सेटिङ जाँच गर्नु अहिलेको आवश्यकता बनेको छ।