नदीको दोभानमा बसेको बेनी बजार अहिले किन धरापमा ?

म्याग्दी । कालीगण्डकी र म्याग्दी नदीको संगमस्थलमा रहेको म्याग्दीको सदरमुकाम बेनी बजार अहिले नदी कटान र पहिरोको दोहोरो जोखिममा परेको छ। ऐतिहासिक व्यापारिक केन्द्रका रूपमा विकास भएको बेनी बजारमा पछिल्लो समय प्राकृतिक जोखिम बढ्दै गएपछि स्थानीयवासी चिन्तित भएका छन्।

बेनी बजार कालीगण्डकी र म्याग्दी नदीको दोभानमा अवस्थित छ। दुई नदीको संगमस्थल भएकाले यस ठाउँको नाम ‘बेनी’ रहन गएको मानिन्छ। भौगोलिक रूपमा नदीको किनार र आसपासका पाखाबीच रहेको समथर क्षेत्रमा बजार विस्तार हुँदै गएको हो।

बेनीको बस्ती विकासको इतिहास लामो छ। तत्कालीन समयदेखि नै यो क्षेत्र व्यापारिक आवागमनको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा विकास भएको मानिन्छ। मुस्ताङ, पर्वत, बागलुङलगायत क्षेत्रसँगको आवतजावत र व्यापारका कारण बेनी क्रमशः बजारका रूपमा विस्तार भएको थियो।

विशेषगरी नेपाल–भोट व्यापारका क्रममा बेनी महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्गमा पर्ने भएकाले यहाँ व्यापारिक गतिविधि बढेको इतिहास छ। नुन, ऊन, धातु तथा अन्य दैनिक उपभोग्य सामग्रीको कारोबार हुँदै जाँदा बेनी आसपासमा स्थायी बस्ती विस्तार भएको थियो।

समयक्रममा सडक सञ्जाल विस्तार भयो। सरकारी कार्यालय, बैंक तथा वित्तीय संस्था, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, होटल तथा व्यापारिक प्रतिष्ठान स्थापना हुँदै गएपछि बेनी म्याग्दीको प्रमुख प्रशासनिक तथा व्यावसायिक केन्द्र बन्यो।

तर अहिले यही भौगोलिक अवस्थिति बजारका लागि चुनौती बनेको छ। पछिल्लो बाढीका कारण कालीगण्डकी नदीको कटान तीव्र भएको छ। बस्ती संरक्षणका लागि निर्माण गरिएको तटबन्धसमेत भत्किएपछि नदी बजारतर्फ पस्ने जोखिम बढेको छ।

बाह्रखरीका अनुसार यही असोज ११ गते आएको बाढीले बस्ती संरक्षणका लागि बनाइएको तटबन्धको केही भाग भत्काएको थियो। त्यसपछि तटबन्धको पछाडिको पाखोबाट पहिरो खस्न थालेपछि न्युरोड क्षेत्र थप जोखिममा परेको हो।

नदी कटानसँगै पाखोबाट लगातार ढुंगा–माटो खस्न थालेपछि स्थानीयवासीमा त्रास बढेको छ। बाढी र पहिरो दुवैको जोखिममा परेको बजारलाई तत्काल सुरक्षित बनाउनुका साथै दीर्घकालीन रूपमा नदी नियन्त्रण र पहिरो व्यवस्थापन गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

करिब पाँच सय वर्षको व्यापारिक इतिहास बोकेको बेनी बजार अहिले प्राकृतिक विपद्को जोखिममा उभिएको छ। नदीको कटान नियन्त्रण, कमजोर भूभागको संरक्षण र प्रभावकारी तटबन्ध निर्माण गर्न नसके ऐतिहासिक बजार तथा यहाँका बासिन्दाको सुरक्षामा गम्भीर चुनौती थपिन सक्ने देखिन्छ।