एआईको नाममा जागिर कटौती गर्न नपाइने: चिनियाँ अदालतको ऐतिहासिक फैसला

चीनको एक अदालतले कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोगसँग सम्बन्धित महत्वपूर्ण कानुनी नजिर स्थापना गर्दै कम्पनीहरूले केवल लागत घटाउने उद्देश्यले कर्मचारीलाई हटाउन नपाइने स्पष्ट पारेको छ। यस निर्णयले प्रविधिको तीव्र विकासबीच श्रमिक अधिकारको संरक्षणमा नयाँ सन्देश दिएको छ।

यो मुद्दा एक प्रविधि कम्पनीका कर्मचारीसँग सम्बन्धित थियो, जसको काम एआईमार्फत स्वचालित बनाइएको थियो। काम स्वचालन भएपछि कम्पनीले उनलाई नयाँ पदमा सार्ने प्रस्ताव राखेको थियो, तर उक्त पदमा तलब उल्लेखनीय रूपमा घटाइएको थियो। कर्मचारीले यस्तो प्रस्ताव अस्वीकार गरेपछि कम्पनीले अन्ततः उनलाई बर्खास्त गरेको थियो।

अदालतले यस बर्खास्तीलाई गैरकानुनी ठहर गर्दै एआईको प्रयोगलाई ‘व्यवसायिक रणनीतिक निर्णय’ मात्र भएको उल्लेख गर्‍यो। अदालतका अनुसार यस्तो निर्णयलाई रोजगार सम्झौता अन्त्य गर्ने बाध्यकारी कानुनी कारणको रूपमा लिन सकिँदैन।

फैसलामा रोजगारदाताले प्रविधिगत परिवर्तनका क्रममा सामाजिक तथा कानुनी दायित्व पूरा गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। विशेषगरी, एआई वा अन्य प्रविधिका कारण प्रभावित कर्मचारीलाई सीधै हटाउनुको सट्टा पुनःस्थापन (reassignment) वा पुनःतालीम (retraining) का उचित अवसर उपलब्ध गराउनुपर्ने भनिएको छ।

यो निर्णयले भविष्यमा एआई प्रयोग बढ्दै जाँदा श्रमिकहरूको सुरक्षा कसरी सुनिश्चित गर्ने भन्ने विषयमा महत्वपूर्ण मार्गदर्शन दिएको विश्लेषण गरिएको छ। विज्ञहरूका अनुसार यसले कम्पनीहरूलाई प्रविधि अपनाउँदा मानव पक्षलाई प्राथमिकतामा राख्न दबाब सिर्जना गर्नेछ।

चीनको यो फैसला विश्वभर बढ्दो एआई प्रयोगको सन्दर्भमा श्रम अधिकार र प्रविधिबीच सन्तुलन कायम गर्ने दिशामा एउटा महत्वपूर्ण कदमका रूपमा हेरिएको छ।