गुरुङ समुदायको अमूल्य सांस्कृतिक सम्पदा ‘घातु नाच’

गण्डकी प्रदेशका गुरुङ समुदायमा प्रचलित घातु नाच (घाटु नाच) केवल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र नभई गहिरो धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व बोकेको परम्परागत नृत्य हो। विशेषगरी वैशाख–जेठ महिनामा गाउँ–गाउँमा आयोजना गरिने यो नाच देवता प्रसन्न पार्ने विश्वासका साथ प्रस्तुत गरिन्छ। हालै कास्की र लमजुङका विभिन्न बस्तीमा घातु नाच सुरु भएसँगै स्थानीयमा उत्साह देखिएको छ।

किम्वदन्तीअनुसार घातु नाचको उत्पत्ति प्राचीन राजकुमार पराशर र रानी याम्फावतीको कथासँग जोडिएको मानिन्छ। कथाअनुसार पराशर वनमा हराएपछि याम्फावतीले उनको खोजी गर्दै दुखद यात्रामा निस्किन्छिन्। यही प्रेम, वियोग र खोजको कथा गीत र नृत्यमार्फत प्रस्तुत गरिन्छ। नाचका क्रममा “घातु” पात्रहरू (बालिकाहरू) ले देवीको रूप धारण गरी कथा जीवन्त बनाउँछन्। उनीहरू विशेष साधनापछि मात्र नाचमा सहभागी हुन योग्य ठानिन्छन्।

घातु नाचमा दुई प्रमुख शैली—सोरठी र घाटु—देखिन्छन्। घाटु नाचमा धार्मिक विधि, धामी–झाँक्रीको उपस्थिति, र देवी आवाहन विशेष महत्त्व राख्छ। नाच सुरु हुनुअघि पूजाआजा गरिन्छ र ढोल, मादल तथा परम्परागत बाजागाजासँगै गीत गाइन्छ। सहभागी बालिकाहरूले सेतो वा पहेँलो पोशाक, गहना र फूलले सजिएर नाच प्रस्तुत गर्छन्।

स्थानीय अग्रजहरूका अनुसार आधुनिकता र बसाइँसराइका कारण यस्तो मौलिक परम्परा हराउने जोखिममा छ। तर पछिल्लो समय युवापुस्ताले यसको संरक्षणमा चासो देखाउन थालेका छन्। स्थानीय तह र सांस्कृतिक संस्थाहरूले घातु नाचलाई प्रवर्द्धन गर्न विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरिरहेका छन्।

यसरी किम्वदन्ती, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक पहिचानलाई जोड्ने घातु नाच गुरुङ समुदायको अमूल्य सम्पदा बनेको छ, जसलाई जोगाउनु आजको आवश्यकता भएको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।