अछामको रमारोशन: १२ ताल, १८ पाटन, प्रकृति र आध्यात्मिक सम्पदाको अनुपम संगम

अछाम जिल्लाको रमारोशन क्षेत्र सुदूरपश्चिम नेपालको एक अत्यन्तै मनमोहक उच्च पहाडी पर्यटकीय गन्तव्य हो। समुद्री सतहदेखि करिब २,५०० देखि ३,००० मिटरको उचाइमा अवस्थित यो क्षेत्र “१२ ताल र १८ पाटन” (स्थानीय भाषामा बह्रा बाँडा, अठार खण्ड) का रूपमा प्रसिद्ध छ। हरियाली घाँसे मैदान, घना जंगल, स्वच्छ तालहरू र शान्त वातावरणले भरिएको यो स्थान प्रकृति र आध्यात्मिकता दुवैको संगम मानिन्छ।

भौगोलिक अवस्था र प्राकृतिक संरचना

रमारोशन क्षेत्र पहाडी डाँडाकाँडा, समथर पाटन र साना–ठूला तालहरूको संयोजन हो। यहाँ करिब १२ वटा तालहरू छन्, जसमा जिगाले ताल सबैभन्दा ठूलो र आकर्षक मानिन्छ। यसको आकार अंग्रेजी अक्षर “C” जस्तो देखिन्छ। केही तालहरू साना भए पनि वर्षा र हिमपातपछि थप सुन्दर देखिन्छन्।

१८ वटा पाटनहरू यस क्षेत्रको अर्को प्रमुख विशेषता हुन्। यी पाटनहरू खुला हरियाली घाँसे मैदान हुन् जहाँ गाई–गोरु चराउने, पैदल यात्रा गर्ने र प्रकृतिको आनन्द लिने गरिन्छ। किनेमिने पाटन सबैभन्दा ठूलो मानिन्छ, जसको बीचबाट कैलाश नदी बग्ने गर्छ। यहाँबाट अपि र सैपाल हिमालको मनमोहक दृश्य स्पष्ट देख्न सकिन्छ।

धार्मिक तथा ऐतिहासिक किम्वदन्ती

रमारोशनको नामसँग जोडिएको रोचक किम्वदन्ती प्रचलित छ। प्राचीन समयमा रमा र रोशन नामका आमा–छोरा यही क्षेत्रमा बसोबास गर्थे। उनीहरू पशुपालन गर्दै जीवनयापन गर्थे। एक दिन घर फर्कने क्रममा उनीहरूलाई एक हिंस्रक राक्षसले पछ्यायो।

डराएर उनीहरू शिव र पार्वती बस्ने पवित्र स्थानमा पुगे र भगवान शिवलाई पुकारे। उनीहरूको प्रार्थनाबाट प्रसन्न भई महादेव प्रकट हुनुभयो र राक्षसलाई नियन्त्रण गरी बाँधिदिनुभयो। यसरी रमा र रोशनको नामबाट यस क्षेत्रको नाम “रमारोशन” रहन गएको धार्मिक विश्वास छ। यस कारण यो क्षेत्र हिन्दु धर्मावलम्बीका लागि पनि पवित्र मानिन्छ।

जैविक विविधता र वन्यजन्तु

रमारोशन क्षेत्र जैविक विविधताको हिसाबले अत्यन्त धनी छ। यहाँ घना रोडोडेन्ड्रन, सल्ला र अन्य शंकुधारी वन पाइन्छन्। वन्यजन्तुहरूमा नेपालकै राष्ट्रिय चरा डाँफे (हिमालयन मोनाल), कालिज, रेड पाण्डा, हिमाली कालो भालु लगायतका दुर्लभ प्रजातिहरू पाइन्छन्। यसले यस क्षेत्रलाई इको–टुरिजमका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण बनाएको छ।

पर्यटन सम्भावना र गतिविधि

रमारोशन प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण पछिल्ला वर्षहरूमा प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा विकास हुँदै आएको छ। यहाँ पदयात्रा (trekking), बर्ड वाचिङ, फोटोग्राफी र धार्मिक भ्रमण प्रमुख गतिविधि हुन्।

वसन्त ऋतुमा लालिगुराँस (रhododendron) फुल्ने भएकाले क्षेत्र अझै आकर्षक देखिन्छ। शरद ऋतुमा मौसम सफा हुने र हिमाल स्पष्ट देखिने भएकाले धेरै पर्यटक आउने गर्छन्। जाडोमा भने हिमपात हुने भएकाले केही कठिन यात्रा हुन्छ।

यात्रा मार्ग र पहुँच

रमारोशन पुग्न काठमाडौंबाट धनगढी वा नेपालगञ्ज हुँदै विमान यात्रा गरेर अछामको साँफेबगरसम्म पुगिन्छ। त्यहाँबाट सडक मार्ग हुँदै कच्ची पहाडी बाटो भएर रमारोशन पुग्न सकिन्छ। यात्रा केही कठिन भए पनि प्राकृतिक दृश्यहरूले यात्रालाई स्मरणीय बनाउँछ।

व्यवस्थापन र विकास प्रयास

यस क्षेत्रको संरक्षण तथा व्यवस्थापन रमारोशन गाउँपालिका, जिल्ला समन्वय समिति तथा विभिन्न सरकारी र गैरसरकारी संस्थाहरूको सहकार्यमा हुँदै आएको छ। पर्यटन पूर्वाधार विकास, बाटो सुधार, प्रचार–प्रसार र सरसफाइ अभियान निरन्तर चलिरहेका छन्। विभिन्न समयमा यहाँ स्थानीय महोत्सवहरू पनि आयोजना हुने गरेका छन् जसले पर्यटन प्रवर्द्धनमा सहयोग पुर्‍याएको छ।

रमारोशन केवल प्राकृतिक सुन्दरता मात्र नभई धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक किम्वदन्ती र जैविक विविधताको अद्भुत संगम हो। कठिन पहुँच भए पनि यसको सौन्दर्य र शान्त वातावरणले हरेक आगन्तुकलाई मोहित बनाउँछ। उचित विकास र संरक्षण भएमा रमारोशन सुदूरपश्चिम नेपालको प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटकीय गन्तव्य बन्न सक्ने सम्भावना बोकेको छ।