महेश्वर महर्जन
काठमाडौं — भारतले लिपुलेक हुँदै कैलाश मानसरोवर जाने मार्ग नयाँ नभएको दाबी गर्दै आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेको छ। भारतको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ताले उक्त मार्ग दशकौँदेखि प्रयोग हुँदै आएको पुरानो तीर्थयात्रा मार्ग भएको बताएका हुन्।
हालै नेपालले लिपुलेक क्षेत्रमा भारत र चीनबीच सहकार्यमा तीर्थयात्रा सञ्चालन गरिएको विषयमा आपत्ति जनाउँदै कूटनीतिक नोट पठाएको थियो। त्यसको प्रतिक्रियास्वरूप भारतले सन् १९५४ को दशकदेखि नै उक्त मार्ग प्रयोगमा रहेको दाबी गर्दै यसलाई नयाँ विषयका रूपमा नलिन आग्रह गरेको हो।
भारतले नेपालका तर्फबाट उठाइएका केही सीमा सम्बन्धी दाबीहरूलाई ऐतिहासिक प्रमाणमा आधारित नभएको भन्दै अस्वीकार गरेको पनि जनाएको छ। यद्यपि, सीमा विवादलगायत द्विपक्षीय विषयहरू समाधान गर्न संवाद र कूटनीतिक माध्यममार्फत छलफल गर्न आफू तयार रहेको सन्देश पनि दिएको छ।
यसअघि नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयले विज्ञप्ति जारी गर्दै लिपुलेक, लिम्पियाधुरा र कालापानी क्षेत्र नेपालको अभिन्न भूभाग भएको दोहोर्याएको थियो। सुगौली सन्धिको आधारमा यी क्षेत्रहरू नेपालकै भूभाग भएको स्पष्ट अडान सरकारको रहेको छ।
नेपालले उक्त क्षेत्रमा आफ्नो सहमति बिना गरिने कुनै पनि गतिविधिले सीमा विवाद थप जटिल बन्ने चेतावनी दिएको छ। साथै, भारत र चीन दुवैलाई कूटनीतिक माध्यमबाट आफ्नो धारणा पुनः जानकारी गराइसकेको जनाएको छ।
लिपुलेक क्षेत्रलाई लिएर नेपाल–भारतबीच लामो समयदेखि विवाद रहँदै आएको छ, र पछिल्लो घटनाक्रमले यो मुद्दा पुनः कूटनीतिक बहसको केन्द्रमा आएको छ।
