भूतप्रेत भगाउन जिब्रो छेडिएको किंवदन्ती, आज पनि कायम छ परम्परा

काठमाडौं । मध्यपुर थिमिमा येँया पुन्हि अर्थात् इन्द्रजात्राको अवसरमा मनाइने जिब्रो छेड्ने जात्रा धार्मिक आस्था, साहस र पुरानो सांस्कृतिक परम्परासँग जोडिएको छ। प्रत्येक वर्ष इन्द्रजात्राका क्रममा दिगु भैरव मन्दिर परिसरमा जिब्रो छेड्ने विधि सम्पन्न गरिन्छ।

स्थानीय किंवदन्तीअनुसार, प्राचीन समयमा मध्यपुर थिमि क्षेत्रमा भूत, प्रेत तथा पिशाचका कारण मानिसहरू त्रसित हुने र बस्तीमा विभिन्न समस्या तथा अशान्ति उत्पन्न हुने गर्दथ्यो। त्यसबाट मुक्ति पाउन स्थानीय तान्त्रिक तथा धार्मिक व्यक्तिहरूले देवी–देवताको आराधना गरेपछि एक साहसी व्यक्तिले जिब्रो छेडेर नगर परिक्रमा गर्नुपर्ने धार्मिक विधि सुरु भएको विश्वास गरिन्छ।

किंवदन्तीमा ती व्यक्तिले जिब्रो छेडेर काँधमा ठूलो महादीप बोकी नगर परिक्रमा गरेपछि बस्तीमा रहेको भूतप्रेत तथा नकारात्मक शक्तिको प्रभाव हटेको र मानिसहरू भयमुक्त भएको उल्लेख पाइन्छ। त्यसै घटनाको सम्झनामा जिब्रो छेड्ने परम्परा सुरु भएको स्थानीय मान्यता छ।

जिब्रो छेड्ने व्यक्तिले जात्राअघि विशेष नियम र संयम पालना गर्नुपर्ने परम्परा छ। धार्मिक विधिअनुसार जिब्रो छेडेपछि महादीप बोकेर नगर परिक्रमा गर्ने र विभिन्न देवस्थलमा पूजा गर्ने गरिन्छ। अन्त्यमा धार्मिक विधिपूर्वक जिब्रोबाट सुइरो निकालिन्छ।

यस परम्परालाई केवल शारीरिक पीडा सहने अभ्यासका रूपमा नभई देवी–देवताको आराधना, भाकल पूरा गर्ने, बस्तीको रक्षा तथा सुख–शान्तिको कामना गर्ने धार्मिक अनुष्ठानका रूपमा लिइन्छ। जिब्रो छेड्ने व्यक्तिले आफ्नो साहस र समर्पणमार्फत देवताप्रति श्रद्धा व्यक्त गर्ने स्थानीय विश्वास छ।

मध्यपुर थिमिमा पुस्तौँदेखि चल्दै आएको यो जात्रा अहिले पनि स्थानीय नेवार समुदायको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा निरन्तर छ। यस वर्ष पनि येँया पुन्हिको अवसरमा दिगु भैरव मन्दिर परिसरमा वीरेन्द्रभक्त गजू श्रेष्ठले जिब्रो छेडेका छन्। श्रेष्ठले परम्पराअनुसार जिब्रो छेडेको यो पाँचौँपटक हो।

जिब्रो छेड्ने जात्रासँग जोडिएको भूतप्रेत भगाउने कथा ऐतिहासिक प्रमाणित घटना नभई पुस्तौँदेखि स्थानीय समुदायमा सुनिँदै आएको किंवदन्ती र धार्मिक विश्वास हो। कथाका विवरणमा केही भिन्नता पाइए पनि यसको मूल भाव भने बस्तीको सुरक्षा, भयबाट मुक्ति, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक निरन्तरतासँग जोडिएको छ।