इन्द्रसरोवरमा ईभी दुर्घटनामा ४ जनाको मृत्यु : चालकलाई प्राविधिक तालिम अनिवार्य गर्नुपर्ने बहस

काठमाडौं । मकवानपुरको इन्द्रसरोवर गाउँपालिका–२ स्थित महालक्ष्मी खोला नजिक मंगलबार भएको विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी भ्यान) दुर्घटनामा चार जनाको घटनास्थलमै मृत्यु भयो भने चार जना घाइते भए। काठमाडौंबाट हेटौँडातर्फ जाँदै गरेको मधेश प्रदेश ०३–००१ ज ०७२० नम्बरको ईभी अनियन्त्रित भएर दुर्घटनामा परेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय मकवानपुरले जनाएको छ। गाडीमा ६ पुरुष र २ महिला गरी आठ जना सवार थिए।

दुर्घटनाको कारणबारे विस्तृत अनुसन्धान हुन बाँकी रहे पनि यस घटनाले नेपालमा विद्युतीय सवारीको बढ्दो प्रयोगसँगै चालकलाई ईभीको प्राविधिक पक्षबारे पर्याप्त ज्ञान र तालिम दिइएको छ कि छैन भन्ने प्रश्न फेरि उठाएको छ।

ईभी सामान्य पेट्रोल वा डिजेल गाडीभन्दा फरक प्रविधिमा सञ्चालन हुन्छ। ब्याट्री, विद्युतीय मोटर, पुनःऊर्जा सञ्चय गर्ने ब्रेक प्रणाली, उच्च भोल्टेज प्रणाली, विभिन्न विद्युतीय सुरक्षा संयन्त्र तथा सफ्टवेयरमा आधारित नियन्त्रण प्रणाली यसका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्। यी प्रणालीको व्यवहार परम्परागत सवारीभन्दा फरक हुन सक्छ।

विशेषगरी उकालो–ओरालो, घुम्ती सडक, चिप्लो बाटो, लामो ओरालो र लगातार ब्रेक प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्थामा चालकले सवारीको ब्रेकिङ प्रणाली र गतिनियन्त्रणबारे पर्याप्त जानकारी राख्न आवश्यक हुन्छ। ईभीमा पुनःऊर्जा सञ्चय गर्ने ब्रेक प्रणालीका कारण एक्सिलेटर छाड्दा गाडीको गति घट्ने अनुभव पनि विभिन्न मोडलमा फरक हुन सक्छ।

त्यसैले ईभी खरिद गरेपछि सडकमा चलाउनुअघि चालकलाई सम्बन्धित सवारीको प्राविधिक र व्यवहारिक तालिम दिने व्यवस्था आवश्यक देखिन्छ। यस्तो तालिममा सामान्य सञ्चालनसँगै आकस्मिक अवस्थामा के गर्ने, ब्याट्री वा विद्युतीय प्रणालीमा समस्या आएमा कसरी सुरक्षित हुने, पानीमा डुबेको वा दुर्घटनामा परेको ईभीलाई कसरी व्यवस्थापन गर्ने, आगलागी वा धुवाँ देखिएमा यात्रुलाई कसरी सुरक्षित रूपमा बाहिर निकाल्ने लगायतका विषय समेटिन सक्छन्।

नेपालमा ईभीको संख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको अवस्थामा चालकको तालिमलाई केवल सवारी चलाउन सिकाउने विषयमा सीमित नराखी सम्बन्धित विद्युतीय सवारीको प्राविधिक विशेषता बुझाउने प्रणाली विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। नयाँ मोडल खरिद गर्ने चालकलाई उत्पादक वा आधिकारिक विक्रेतामार्फत अनिवार्य अभिमुखीकरण गराउने व्यवस्था पनि एउटा विकल्प हुन सक्छ।

तर ईभी दुर्घटनाको प्रत्येक घटनालाई चालकको प्राविधिक ज्ञानको अभावसँग मात्र जोड्न मिल्दैन। सडकको अवस्था, तीव्र गति, मौसम, चालकको अवस्था, सवारीको यान्त्रिक वा विद्युतीय खराबी, टायरको अवस्था तथा अन्य मानवीय र वातावरणीय कारणसमेत दुर्घटनाका कारण हुन सक्छन्। त्यसैले इन्द्रसरोवर दुर्घटनाको वास्तविक कारण प्राविधिक अनुसन्धानबाट स्पष्ट हुन आवश्यक छ।

तर दुर्घटना भएपछि कारण खोज्नेभन्दा दुर्घटना हुनुअघि चालकलाई आवश्यक ज्ञान र व्यवहारिक सीप दिने प्रणाली बलियो बनाउनु नै मानवीय क्षति घटाउने महत्वपूर्ण उपाय हुन सक्छ।

ईभीलाई सुरक्षित यातायातको माध्यम बनाउन गाडी बेच्ने मात्र होइन, गाडी चलाउने व्यक्तिलाई प्रविधि बुझाउने जिम्मेवारी पनि जोडिनुपर्ने बहस अब आवश्यक देखिएको छ।