आज हरितालिका तीज : शिव–पार्वतीको प्रेम र दाम्पत्य सुखको कामना गर्ने पर्व

काठमाडौं । हिन्दू नेपाली महिलाले विशेष श्रद्धा र उत्साहका साथ मनाउने हरितालिका तीज आज देशभर मनाइँदैछ। भगवान् शिवको पूजा–आराधना गर्दै विवाहित महिलाले श्रीमानको दीर्घायु र सुख–समृद्धिको तथा अविवाहित महिलाले योग्य वरको कामना गर्ने धार्मिक परम्परा छ। तीजलाई महिला दिदीबहिनीबीच भेटघाट, दर खाने र आफ्ना सुख–दुःख साट्ने पर्वका रूपमा पनि लिइन्छ।

शिव–पार्वतीसँग जोडिएको किंवदन्ती

धार्मिक किंवदन्तीअनुसार हिमालयकी छोरी पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति पाउन कठोर तपस्या गरेकी थिइन्। पिता हिमालयले उनको विवाह अन्यत्र गर्न खोजेपछि पार्वतीका साथीहरूले उनलाई लुकाएर वनमा लगेका थिए। त्यसैलाई ‘हरितालिका’ भनिएको र त्यहीँ पार्वतीले निराहार व्रत तथा शिवको आराधना गरेको जनविश्वास छ। पार्वतीको तपस्याबाट प्रसन्न भएर शिवले उनलाई पत्नीका रूपमा स्वीकार गरेको कथासँग तीजको धार्मिक परम्परा जोडिएको छ।

व्रत, पूजा र दर खाने परम्परा

तीजमा महिलाहरू रातो सारी, चुरा, पोते र गरगहनामा सजिएर शिव मन्दिर जाने गर्छन्। कतिपयले निराहार तथा कतिपयले फलाहार व्रत बस्ने गर्छन्। बिहान स्नान गरी शिवलिङ्गमा जल, दूध, बेलपत्र, फूल तथा अन्य पूजासामग्री अर्पण गरिन्छ। तीजको अघिल्लो दिन माइती तथा आफन्तकहाँ भेला भएर दर खाने चलनसमेत छ।

पशुपतिदेखि विभिन्न शक्तिपीठसम्म मेला

तीजका अवसरमा काठमाडौंको पशुपतिनाथ मन्दिर मा ठूलो भीड लाग्छ। यसबाहेक भक्तपुरको डोलेश्वर महादेव मन्दिर, काभ्रेको पनौती, नुवाकोटको दुप्चेश्वर, मकवानपुरको कुलेखानी तथा देशका विभिन्न शिवालय र शक्तिपीठमा तीज विशेष पूजा तथा मेला लाग्ने गर्छ।

नेपालबाहिर भारतका विभिन्न शिव मन्दिरमा समेत नेपाली तथा हिन्दू महिलाले तीजको व्रत र पूजा गर्ने गर्छन्। पछिल्लो समय तीज धार्मिक अनुष्ठानसँगै महिला अधिकार, सामाजिक सद्भाव र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको पर्वका रूपमा समेत विकसित हुँदै गएको छ।

तीजको मुख्य धार्मिक सन्देश भनेको श्रद्धा, संयम, पारिवारिक सुख र शिव–पार्वतीको आदर्श दाम्पत्यप्रति आस्था राख्नु हो।