महेश्वर महर्जन
कृत्रिम बुद्धिमत्ता र कम्प्युटिङ प्रविधिमा नयाँ क्रान्तिको संकेत दिँदै वैज्ञानिकहरूले पहिलोपटक मानव मस्तिष्कका कोशिका (न्यूरोन) प्रयोग गरेर डाटा सेन्टर सञ्चालन गर्ने प्रयोग सुरु गरेका छन्। Live Science मा प्रकाशित हालैको रिपोर्टअनुसार एक स्टार्टअप कम्पनीले प्रयोगशालामा हुर्काइएका मानव न्यूरोन प्रयोग गरी कम्प्युटिङ प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउने प्रयास गरिरहेको छ।
यो प्रविधिलाई “बायोलोजिकल कम्प्युटिङ” भनिन्छ, जहाँ जीवित कोशिकाले सूचना प्रशोधन (processing) गर्छन्। परम्परागत सिलिकन चिपहरूभन्दा न्यूरोनहरूले अत्यन्त कम ऊर्जा प्रयोग गर्दै जटिल समस्या समाधान गर्न सक्ने सम्भावना देखिएको छ। यसले भविष्यमा डाटा सेन्टरहरूको ऊर्जा खपत घटाउने र वातावरणमैत्री प्रविधि विकासमा ठूलो योगदान पुर्याउन सक्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार मानव मस्तिष्कका न्यूरोनहरू स्वाभाविक रूपमा सिक्ने र अनुकूल हुने क्षमता राख्छन्, जसले कृत्रिम बुद्धिमत्तालाई अझ शक्तिशाली बनाउन मद्दत गर्न सक्छ। अहिलेको चरणमा भने यो प्रविधि परीक्षणकै अवस्थामा छ र व्यावसायिक रूपमा प्रयोग हुन अझ समय लाग्ने बताइएको छ।
यद्यपि, यससँगै नैतिक प्रश्नहरू पनि उठ्न थालेका छन्। जीवित मानव कोशिकाको प्रयोग, यसको नियन्त्रण र प्रयोगको सीमा सम्बन्धी बहस तीव्र बन्दै गएको छ। वैज्ञानिकहरू भने स्पष्ट नियम र दिशानिर्देश बनाएर यसलाई सुरक्षित रूपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिइरहेका छन्।
यदि सफल भयो भने, मानव मस्तिष्कको क्षमताबाट प्रेरित यो प्रविधिले भविष्यको कम्प्युटिङ संसारमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
