महेश्वर महर्जन
भारत सरकारले सुन र चाँदी आयातमा लाग्ने भन्सार शुल्क ६ प्रतिशतबाट बढाएर १५ प्रतिशत पुर्याउने निर्णय गरेपछि यसको प्रभाव नेपालमा पनि पर्ने देखिएको छ। भारत विश्वकै ठूलो सुन उपभोक्ता राष्ट्रमध्ये एक भएकाले त्यहाँको नीति परिवर्तनले दक्षिण एशियाली बजारमा प्रत्यक्ष असर पार्ने विश्लेषण गरिएको छ।
भारतले बढ्दो व्यापार घाटा नियन्त्रण गर्न, विदेशी मुद्रा सञ्चिति जोगाउन र कमजोर बन्दै गएको भारतीय रुपैयाँलाई थप दबाबमा पर्न नदिन यस्तो कदम चालेको जनाएको छ। नयाँ व्यवस्थाअनुसार १० प्रतिशत बेसिक कस्टम ड्युटी र ५ प्रतिशत कृषि पूर्वाधार तथा विकास सेस लागू गरिएको छ।
नेपालको सुन बजार भारतसँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको छ। नेपालमा सुनको मूल्य निर्धारण गर्दा भारतीय बजारलाई आधार मानिने भएकाले भारतमा कर बढेपछि यहाँ पनि सुनको मूल्य थप महँगिन सक्ने अनुमान गरिएको छ। अहिले नै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्य उच्च अवस्थामा रहेका बेला नयाँ कर व्यवस्थाले नेपाली उपभोक्तामाथि थप भार पर्ने व्यवसायीहरू बताउँछन्।
विशेषगरी विवाह, धार्मिक तथा सांस्कृतिक कार्यमा सुनको प्रयोग बढी हुने नेपालमा यसको माग घट्न सक्ने देखिन्छ। मूल्य महँगिएपछि सर्वसाधारणले कम परिमाणमा सुन खरिद गर्ने सम्भावना रहेको सुन व्यवसायीहरूको भनाइ छ।
अर्कोतर्फ, भारतमा कर वृद्धि भएसँगै तस्करी बढ्ने चिन्ता पनि व्यक्त गरिएको छ। भारतीय बजारमा कर अत्यधिक बढ्दा अवैध रूपमा सुन भित्र्याउने गतिविधि सक्रिय हुन सक्ने र त्यसको असर नेपालमा पनि देखिन सक्ने सुरक्षा अधिकारीहरूको अनुमान छ। खुला सीमाका कारण भारत हुँदै नेपालमा अवैध सुन भित्रिने जोखिम बढ्न सक्छ।
नेपाल सरकारले समेत भन्सार तथा बजार अनुगमन कडा बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। यदि भारतमा मूल्य अत्यधिक बढ्यो भने नेपालबाट सुन भारततर्फ तस्करी हुने सम्भावना पनि रहने जानकारहरू बताउँछन्।
भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नागरिकलाई एक वर्षसम्म सुन नकिन्न आग्रह गरेपछि त्यहाँका ठूला ज्वेलरी कम्पनीहरूको सेयर मूल्यसमेत घटेको बताइएको छ। यसले सुन बजारमा मनोवैज्ञानिक प्रभावसमेत परेको देखिन्छ।
