महेश्वर महर्जन
अमेरिका र इरान बीच जारी वार्तामा व्यापक दीर्घकालीन सम्झौता गर्न कठिनाइ देखिएपछि अहिले अस्थायी सम्झौतामा ध्यान केन्द्रित गरिएको छ। अमेरिका र इरानबीच इस्लामाबादमा भएको पछिल्लो वार्ता निष्कर्षविहीन भएपछि दुवै पक्षले तत्काल द्वन्द्व रोक्ने उद्देश्यले छोटो अवधिको समझदारीपत्र तयार गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
वार्तामा मुख्य विवाद इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित छ। विशेषगरी, उच्च स्तरमा समृद्ध गरिएको युरेनियमको भण्डारण र यसको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्ने विषयमा ठूलो मतभेद रहेको छ। अमेरिकाले इरानले आफ्नो युरेनियम भण्डार बाहिर पठाउनुपर्ने अडान राखेको छ भने इरानले यसलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्दै आएको छ। तर, पछिल्लो समय केही प्रगति देखिएको छ, जहाँ इरानले आफ्नो केही युरेनियम तेस्रो देशमा पठाउने सम्भावना खुला राखेको बताइएको छ।
अर्को महत्वपूर्ण मुद्दा भनेको इरानले कति समयसम्म आफ्नो युरेनियम समृद्धि कार्यक्रम रोक्ने भन्ने हो। अमेरिकाले २० वर्षसम्म रोक्नुपर्ने प्रस्ताव गरेको छ भने इरानले ३ देखि ५ वर्ष मात्र स्वीकार्य हुने बताएको छ। यसबाहेक, इरानले अमेरिकासँग आफ्ना जमेका सम्पत्ति फुकुवा गर्न र आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउने स्पष्ट समयसीमा माग गरेको छ।
यसबीच, विश्वका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण तेल मार्ग हर्मुज पनि वार्ताको केन्द्रमा रहेको छ। यो मार्गबाट विश्वको करिब २०% तेल तथा ग्यास आपूर्ति हुने भएकाले यसको सुरक्षालाई लिएर पनि सहमति खोजिँदैछ। इरानले केही सर्तमा जहाजहरूलाई सुरक्षित आवागमन गर्न दिने प्रस्ताव गरेको छ।
