महेश्वर महर्जन
नेपाल राष्ट्र बैंकले हालै डिजिटल भुक्तानी प्रणाली र एटिएम (ATM) कारोबार सीमामा परिवर्तन गर्दै मोबाइल बैंकिङलाई प्रोत्साहन गर्ने र नगद कारोबारलाई क्रमशः घटाउने नीति लागू गरेको छ। नयाँ व्यवस्थाअनुसार मोबाइल बैंकिङ, इन्टरनेट बैंकिङ र QR भुक्तानीमार्फत हुने डिजिटल कारोबारमा सुविधा विस्तार गरिएको छ। डिजिटल माध्यमबाट एक पटकमा करिब रु. ३ लाखसम्म कारोबार गर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ भने दैनिक तथा मासिक सीमा पनि उच्च राखिएको छ, जसले ग्राहकलाई ठूलो रकमको कारोबार पनि सहज रूपमा डिजिटल माध्यमबाट गर्न सकिने वातावरण बनाएको छ।
तर एटिएमबाट नगद झिक्ने सीमामा भने कटौती गरिएको छ। नयाँ व्यवस्थाअनुसार डेबिट कार्ड प्रयोग गरी एटिएमबाट एक पटकमा अधिकतम रु. २०,००० मात्र निकाल्न सकिनेछ। दैनिक रूपमा एटिएमबाट निकाल्न सकिने रकमको सीमा रु. ५०,००० तोकिएको छ भने मासिक सीमा रु. ३,००,००० (तीन लाख रुपैयाँ) कायम गरिएको छ। यसअघि यो सीमा तुलनात्मक रूपमा बढी रहेको थियो, जसलाई अहिले घटाएर नगद कारोबार नियन्त्रण गर्ने नीति लिइएको हो।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार यो परिवर्तनको मुख्य उद्देश्य डिजिटल भुक्तानी प्रणालीलाई अझ विस्तार गर्ने, नगदरहित अर्थतन्त्रतर्फ देशलाई अघि बढाउने, बैंकिङ प्रणालीलाई सुरक्षित र पारदर्शी बनाउने तथा सम्भावित वित्तीय ठगी र अनियमितता नियन्त्रण गर्ने हो। यस नीतिले मोबाइल बैंकिङ प्रयोगलाई अझ सहज र आकर्षक बनाएको छ भने नगद कारोबारमा निर्भरता घटाउँदै डिजिटल वित्तीय प्रणालीलाई बलियो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
