महेश्वर महर्जन
डार्क वेब इन्टरनेटको यस्तो भाग हो जुन सामान्य सर्च इन्जिनहरू जस्तै Google वा Bing मा देखिँदैन। यसमा प्रवेश गर्न विशेष ब्राउजरहरू प्रयोग गर्नुपर्छ, जस्तै Tor Browser। डार्क वेबलाई बुझ्नुअघि इन्टरनेटलाई तीन भागमा बाँडेर हेर्नुपर्छ: ओपन वेब (Surface Web), डीप वेब (Deep Web), र डार्क वेब (Dark Web)।
ओपन वेब भनेको हामीले दैनिक प्रयोग गर्ने इन्टरनेट हो - जस्तै समाचार साइट, फेसबुक, युट्युब आदि। यो सर्च इन्जिनमा सजिलै भेटिन्छ। तर, यो इन्टरनेटको सानो हिस्सा मात्र हो (झन्डै ४%)।
डीप वेब भनेको सर्च इन्जिनमा नदेखिने तर कानुनी रूपमा प्रयोग हुने सामग्री हो। उदाहरणका लागि, इमेल, बैंक खाताको विवरण, निजी डाटाबेस, वा पासवर्ड हालेर मात्र खोलिने वेबसाइटहरू। यो इन्टरनेटको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा (९०% भन्दा बढी) हो।
डार्क वेब भनेको डीप वेबकै एउटा सानो भाग हो, तर यसको मुख्य विशेषता भनेको गोपनीयता हो। यहाँ प्रयोगकर्ताको पहिचान लुकाउन विशेष प्रविधि प्रयोग गरिन्छ। डार्क वेबमा वेबसाइटहरू पनि सामान्य डोमेन नभई फरक हुन्छन् र प्रायः थाहा पाउन गाह्रो हुन्छ।
डार्क वेबको सुरुवात २००० को दशकमा अमेरिकी अनुसन्धानकर्ताहरूले सुरक्षित र गोप्य सञ्चारको लागि गरेका थिए। पछि यो प्रविधि सार्वजनिक भयो र अहिले विभिन्न समूहहरूले प्रयोग गर्छन्। पत्रकार, ह्विसल ब्लोअर (गोप्य सूचना सार्वजनिक गर्ने व्यक्ति), र मानव अधिकारकर्मीहरूले पनि आफ्नो सुरक्षा र स्वतन्त्र अभिव्यक्तिका लागि यसको प्रयोग गर्छन्।
तर डार्क वेब प्रायः अवैध गतिविधिसँग जोडिन्छ। यहाँ चोरी भएको डाटा, नक्कली कागजात, ह्याक गरिएको अकाउन्ट, ड्रग्स, हतियार आदि किनबेच हुने रिपोर्टहरू छन्। यस्ता कारोबारहरूमा प्रायः क्रिप्टोकरन्सी प्रयोग गरिन्छ, जस्तै बिटक्वाइन जसले प्रयोगकर्ताको पहिचान लुकाउन मद्दत गर्छ।
डार्क वेब पूर्ण रूपमा गैरकानुनी भने होइन। केवल त्यसमा गरिने गैरकानुनी कामहरू अपराध हुन्छन्। तर जोखिम धेरै हुन्छ। यहाँ स्क्याम, भाइरस, र ह्याकिङको खतरा उच्च हुन्छ। साधारण प्रयोगकर्ताका लागि डार्क वेबमा जानु सुरक्षित मानिँदैन।
यसका केही फाइदाहरू पनि छन्। यसले अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता दिन्छ, विशेष गरी त्यस्ता देशहरूमा जहाँ इन्टरनेट नियन्त्रण कडा हुन्छ। साथै, गोप्य अनुसन्धान, पत्रकारिता, र सुरक्षा एजेन्सीहरूले पनि डार्क वेब प्रयोग गर्छन्।
तर बेफाइदाहरू पनि गम्भीर छन् जस्तै गैरकानुनी कारोबार, ठगी, र साइबर अपराध। त्यसैले डार्क वेब प्रयोग गर्दा अत्यन्त सावधानी अपनाउनुपर्छ।
निष्कर्षमा, डार्क वेब इन्टरनेटको गोप्य र जटिल भाग हो, जसमा राम्रो र नराम्रो दुवै पक्ष छन्। यसको प्रयोग कसरी गरिन्छ भन्ने कुराले यसको प्रभाव निर्धारण गर्छ।
