महेश्वर महर्जन
धादिङ जिल्लामा अवस्थित भैरवी मन्दिर धार्मिक आस्था, ऐतिहासिक महत्व र अनुपम प्राकृतिक सौन्दर्यको संगमका रूपमा परिचित छ। पहाडको टुप्पोमा अवस्थित यस मन्दिरको बनावट नै आकर्षक छ—दुईतिर गहिरा भिरहरूले घेरेको र बाँकी दुई दिशाबाट सिँढीमार्फत पुग्न सकिने संरचनाले यसलाई अझ विशिष्ट बनाएको छ। माछाको शरीरजस्तो देखिने टाकुरामा अवस्थित यस स्थलले पछिल्ला वर्षहरूमा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरूलाई विशेष रूपमा तानेको छ।
यो मन्दिर सुनौलाबजार मा पर्छ, जुन धादिङको पुरानो सदरमुकामको रूपमा चिनिन्छ। यहाँबाट उत्तरतर्फ नजर दौडाउँदा गणेश हिमाल, मनास्लु हिमाल, माछापुच्छ्रे हिमाल र मानापाथी हिमाल लगायतका हिमश्रृंखलाहरू स्पष्ट देखिन्छन्। सूर्योदयका बेला हिमालमा पर्ने सुनौलो किरण र साँझको रङ्गीन आकाशले यहाँको दृश्यलाई अविस्मरणीय बनाउँछ।
मन्दिर वरिपरि फैलिएको हरियाली वन, चिसो सुस्केरा हाल्ने हावा र शान्त वातावरणले यहाँको परिवेशलाई अझै रमणीय बनाएको छ। बिहानको कुहिरो हट्दै गर्दा देखिने हिमालहरूको उज्यालो रूप र साँझ पख चराचुरुङ्गीको मधुर आवाजले वातावरणलाई स्वर्गीय अनुभूति दिलाउँछ।
यस मन्दिरसम्मको यात्रा पनि आफैंमा एउटा अनुभव हो। हाइकिङ गर्दै उकालो चढ्दा बाटोभरि भेटिने वनस्पति, साना खोल्सा र पहाडी बस्तीहरूले यात्रालाई रोचक र जीवन्त बनाउँछन्। यसरी प्राकृतिक सौन्दर्य र धार्मिक आस्थाको संयोजनले भैरवी मन्दिर लाई एक विशिष्ट तथा आकर्षक गन्तव्यको रूपमा स्थापित गरेको छ।
किम्वदन्ती (पौराणिक कथा)
भैरवी मन्दिरसँग जोडिएको किम्वदन्ती अत्यन्त रोचक र भावनात्मक छ। भनाइअनुसार भगवान् भैरव र उनकी पत्नी भैरवी यस स्थानमा बसोबास गर्थे। एक दिन भैरवी सुत्केरी अवस्थामा हुँदा उनलाई मासु खाने इच्छा भयो। त्यसपछि भैरव बाघको रूप धारण गरेर जंगलतर्फ लागे। उनले सुँगुरको सिकार गरेर फर्किए।
तर भैरवीले सुँगुरको मासु भएको थाहा पाएपछि डराएर ढोकामै घोप्टो परेर बसिन् र भित्र पस्न दिइनन्। भैरवले धेरै सम्झाए पनि भित्र पस्न अनुमति पाएनन्। सुत्केरी पीडामा छट्पटाइरहेकी भैरवीलाई छाडेर जान नसकेपछि भैरव नजिकैको तल्लो भागमा बस्न बाध्य भए। यही घटनालाई आधार मानेर अहिले पनि त्यहाँ भैरवी र भैरवका छुट्टाछुट्टै दुई मन्दिर निर्माण गरिएका छन्।
धार्मिक तथा ऐतिहासिक महत्व
यो मन्दिर नेपालका आठ शक्तिपीठमध्ये एक मानिन्छ, जसलाई राम शाह ले वि.सं. १६६६ मा स्थापना गरेका थिए। यसबारे लालमोहरमा उल्लेख पाइन्छ। साथै, नेपालको एकीकरण अभियानसँग पनि यस मन्दिरको सम्बन्ध रहेको मानिन्छ।
किम्वदन्ती अनुसार पृथ्वीनारायण शाह ले नुवाकोट विजय गर्न नसकेपछि यस मन्दिरमा बास बसेर भाकल गरेका थिए। त्यसपछि उनले युद्ध जितेका थिए भन्ने विश्वास गरिन्छ। यसले मन्दिरको ऐतिहासिक महत्वलाई अझ गहिरो बनाउँछ।
संरक्षण र सञ्चालन
वि.सं. २०७२ को भूकम्पले मन्दिरमा ठूलो क्षति पुर्याएपछि पुनःनिर्माण कार्य सुरु गरिएको छ। वि.सं. २०७६ फागुन २३ गते शिलान्यास गरी करिब १३ करोड रुपैयाँको लागतमा पुनर्निर्माण भइरहेको छ। हालसम्म करिब चार करोड बराबरको काम सम्पन्न भइसकेको छ। मन्दिरमा खानेपानी, शौचालय, सिसी क्यामेरा र इन्टरनेटको समेत व्यवस्था गरिएको छ, जसले यहाँ आउने भक्तजनलाई सहजता प्रदान गरेको छ।
मेला लाग्ने समय
भैरवी मन्दिरमा विशेषगरी वडादसैँ र चैते दसैँ का अवसरमा ठूलो मेला लाग्छ। नवमीका दिन सुँगुरको बलि दिने परम्परा छ। साथै, अन्य चाडपर्व र सार्वजनिक बिदाका दिनहरूमा पनि दर्शनार्थीहरूको ठूलो भीड लाग्ने गर्दछ।
दूरी र बाटोको अवस्था
हालको सदरमुकाम धादिङबेँसी बाट भैरवी मन्दिर करिब १८ किलोमिटर टाढा रहेको छ। यसमध्ये १३ किलोमिटर कालोपत्रे सडक छ भने बाँकी ५ किलोमिटर कच्ची बाटो रहेको छ। सवारी साधनबाट पुग्न सकिन्छ भने धेरैजसो पर्यटकहरू हाइकिङ गर्दै पनि यहाँ पुग्ने गर्छन्। बाटो उकालो भए पनि वरिपरिको प्राकृतिक दृश्यले यात्रालाई रमाइलो बनाउँछ।
सुनौलाबजारको परिचय
सुनौलाबजार धादिङ जिल्लाको ऐतिहासिक स्थान हो। वि.सं. १९४७ मा इराङ बाट जङ्गीअड्डा यहाँ सारिएपछि यो सदरमुकाम बनेको थियो। पछि २०३२ सालमा सदरमुकाम धादिङबेँसी सारिएपछि यहाँको चहलपहल घट्यो। त्यसपछि अधिकांश मानिसहरू बेँसीतर्फ बसाइँ सरे।
तर अहिले भैरवी मन्दिरको प्रसिद्धिसँगै सुनौलाबजार पुनः पर्यटनको केन्द्र बन्दै गएको छ। यहाँ पुराना संरचना, विद्यालय र ऐतिहासिक अवशेषहरू अझै पनि देख्न सकिन्छ।
निष्कर्ष
भैरवी मन्दिर केवल धार्मिक स्थल मात्र नभई ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक सम्पदाको अनुपम संगम हो। यहाँको किम्वदन्ती, इतिहास, प्राकृतिक सौन्दर्य र धार्मिक महत्वले यसलाई नेपालकै महत्वपूर्ण पर्यटन गन्तव्य बनाएको छ। उचित संरक्षण र प्रचारप्रसार गरिएमा यो स्थानले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा अझ ठूलो पहिचान बनाउन सक्छ।
