सुरेश श्रेष्ठ
आर्टेमिस कार्यक्रमअन्तर्गत ओरायन अन्तरिक्षयान र स्पेस लन्च सिस्टम रकेटको पहिलो मानवसहितको परीक्षण उडान हो आर्टेमिस–२, जसको तालिका विभिन्न प्रमुख चरणहरू—एकत्रित यान प्रणाली परीक्षण, प्रक्षेपणपूर्व तयारी, प्रक्षेपण, बहुदिने चन्द्र–यात्रा, चन्द्रमाको वरिपरि हुने उडान (Moon Flyby), र सुरक्षित पृथ्वी फिर्तीमा आधारित रहेको छ। यस अभियानमा चार जना अन्तरिक्षयात्री—रीड वाइजम्यान, भिक्टर ग्लोभर, क्रिस्टिना कोच, र जेरेमी ह्यान्सन—सामेल हुनेछन्, जसलाई नासाले आधिकारिक रूपमा यस उडानका लागि चयन गरेको छ, र यसले अपोलो युगपछि पहिलो पटक मानिसलाई पुनः चन्द्रमाको आसपास पठाउनेछ तथा यस विशिष्ट अन्तरिक्षयान संरचनामा पहिलो गहिरो अन्तरिक्ष मानव उडान हुनेछ ।
नासाको आधिकारिक विवरणअनुसार, आर्टेमिस–२ चन्द्रमामा अवतरण गर्ने अभियान होइन, र अन्तरिक्षयानले चन्द्र सतहमा अवतरण गर्ने प्रयास गर्दैन, किनकि यसको मुख्य उद्देश्य मानवसहित गहिरो अन्तरिक्ष वातावरणमा ओरायन अन्तरिक्षयानका जीवन समर्थन प्रणाली, प्रोपल्सन, नेभिगेसन, सञ्चार, र समग्र कार्यक्षमता परीक्षण तथा प्रमाणीकरण गर्नु हो, जसले भविष्यका जटिल चन्द्र अवतरण अभियानहरू—जस्तै आर्टेमिस–३—का लागि तयारी सुनिश्चित गर्छ। यस अभियानका क्रममा, ओरायनलाई नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरबाट स्पेस लन्च सिस्टम रकेटमार्फत प्रक्षेपण गरिनेछ, प्रारम्भिक जाँचका लागि पृथ्वी कक्षमा प्रवेश गराइनेछ, त्यसपछि ट्रान्स–लुनार इन्जेक्सन बर्नमार्फत चन्द्रतर्फ पठाइनेछ, जहाँ अन्तरिक्षयानले चन्द्रमाको वरिपरि फ्री–रिटर्न ट्राजेक्टोरीमा फ्लाइबाइ गर्नेछ ।
नासाले विशेष रूपमा यस्तो मार्गलाई जोड दिएको छ जसले ठूलो प्रोपल्सन सुधार बिना नै अन्तरिक्षयानलाई स्वाभाविक रूपमा पृथ्वी फर्काउने सुनिश्चित गर्छ, जसले प्रारम्भिक मानवयुक्त परीक्षणमा थप सुरक्षा प्रदान गर्छ । उडान अवधिभर अन्तरिक्षयात्रीहरूले विभिन्न प्रणाली परीक्षण र सञ्चालन प्रदर्शनहरू गर्नेछन्, जसमा अन्तरिक्षयानको म्यानुअल नियन्त्रण, नेभिगेसन तथा मार्गदर्शन प्रणालीको मूल्यांकन, वातावरणीय नियन्त्रण तथा जीवन समर्थन प्रणालीको कार्यक्षमता परीक्षण, र पृथ्वीसँग लामो दूरीको सञ्चार प्रणालीको प्रमाणीकरण समावेश छन्, जुन सबै भविष्यका लामो गहिरो अन्तरिक्ष अभियानहरूका लागि अत्यावश्यक छन् ।
नासाका विवरणहरू अनुसार, यस अभियानमा पृथ्वीको वायुमण्डलमा उच्च गतिमा पुनःप्रवेश पनि समावेश हुनेछ, जहाँ ओरायनको हीट शिल्डलाई अत्यधिक तापक्रममा परीक्षण गरिनेछ, त्यसपछि प्यारासुटमार्फत समुद्रमा अवतरण (स्प्ल्यासडाउन) र उद्धार प्रक्रिया सम्पन्न गरिनेछ, जसले सम्पूर्ण प्रणालीको सुरुदेखि अन्त्यसम्म परीक्षण पूरा गर्छ । nasa.gov मा प्रस्तुत तालिका अनुसार अभियानले तयारी समीक्षा, रकेट तथा अन्तरिक्षयानको संयोजन, र प्रक्षेपण झ्याल (लन्च विन्डो) जस्ता पक्षहरू समेट्छ ।
आर्टेमिस–२ ले भूमिगत प्रणाली सञ्चालन, मिशन नियन्त्रण प्रक्रियाहरू, र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य प्रदर्शन गर्ने लक्ष्य पनि राख्छ, जसमा क्यानाडाली अन्तरिक्षयात्री जेरेमी ह्यान्सनको सहभागिताले क्यानाडियन स्पेस एजेन्सीसँगको सहकार्य झल्काउँछ । नासाको आर्टेमिस ब्लग अनुसार, यस अभियानले वास्तविक मिशन अवस्थाहरूमा एकीकृत प्रणाली परीक्षण गर्नेछ, जसमा अन्तरिक्षयात्रीको स्वास्थ्य र कार्यसम्पादन, मिशन योजना तथा कार्यान्वयन, र उडान नियन्त्रक तथा चालक दलबीचको समन्वय समावेश छ, जसले आगामी चन्द्र अवतरण अभियानहरूको जोखिम घटाउनेछ; यस मिशनको मार्गले अन्तरिक्षयात्रीहरूलाई चन्द्रमाभन्दा हजारौं माइल परसम्म लैजानेछ, जसले मानव उडान दूरीको नयाँ रेकर्ड स्थापना गर्नेछ र विकिरण जोखिम, अन्तरिक्षयान स्वायत्तता, र लामो अवधिको सञ्चालनसम्बन्धी महत्वपूर्ण डाटा उपलब्ध गराउनेछ, साथै गहिरो अन्तरिक्षबाट पृथ्वी र चन्द्रमाको अवलोकन तथा तस्बिर सङ्कलन गर्ने अवसर पनि प्रदान गर्नेछ ।
आर्टेमिस–२ अभियानको तालिका प्रक्षेपणपूर्व तयारीदेखि सुरु हुन्छ जहाँ मार्च १२ मा फ्लाइट रेडिनेस रिभ्यु सम्पन्न गरी “प्रस्थान स्विकृती (गो)” निर्णय गरिएको थियो र त्यसपछि मार्च २० मा स्पेस लन्च सिस्टम (SLS) र ओरायन अन्तरिक्षयानलाई केनेडी स्पेस सेन्टरको लन्च प्याड 39B मा सारिएको थियो, जसले अन्तिम प्रक्षेपण तयारी पूरा गर्यो । नासाले अप्रिल १ लाई मुख्य प्रक्षेपण लक्ष्य राख्दै अप्रिल १–६ सम्मको लन्च विन्डो तय गरेको थियो, जसअनुसार मौसम र प्राविधिक अवस्थाको आधारमा उडान सम्भव हुने व्यवस्था गरिएको थियो । प्रक्षेपणपछि अन्तरिक्षयान पृथ्वीको कक्षमा प्रवेश गरेर प्रारम्भिक प्रणाली जाँच गर्नेछ र त्यसपछि ट्रान्स–लुनार इन्जेक्सनमार्फत चन्द्रतर्फ प्रस्थान गर्ने योजना रहेको छ, जसले करिब १० दिनको सम्पूर्ण परियोजना (मिशन) अवधि समेट्छ । उडानको केही दिनपछि अन्तरिक्षयान चन्द्रमाको वरिपरि फ्री–रिटर्न मार्गमा पुग्छ, जहाँ यो चन्द्रमाको पछाडिको भाग हुँदै घुमेर पुनः पृथ्वीतर्फ फर्किनेछ, र यस क्रममा चालक दलले विभिन्न प्रणाली परीक्षण, सञ्चार, नेभिगेसन, र जीवन समर्थन प्रणालीको मूल्यांकन गर्नेछन। मिशनको अन्त्यतिर ओरायन अन्तरिक्षयान उच्च गतिमा पृथ्वीको वायुमण्डलमा पुनःप्रवेश गरी हीट शिल्ड परीक्षण पूरा गर्दै समुद्रमा अवतरण (स्प्ल्यासडाउन) गर्छ, जसले सम्पूर्ण उडान परीक्षणलाई सफलतापूर्वक निष्कर्षमा पुर्याउँनेछ।
प्राप्त आधिकारिक विवरण अनुसार यस आर्टेमिस–२ (मानवयुक्त चन्द्र फ्लाइबाइ मिशन) अन्तरिक्षयानलाई अमेरिकाको पूर्वी (Eastern) समयमा ६:३५ pm EDT मा २०२६ अप्रिल १ मा प्रक्षेपण गरिएको थियो, जस अनुसार नेपाली समय (NPT) मा त्यो अप्रिल २ को बिहान करिब ४:२० बजे उडान भएको थियो । आर्टेमिस–२ मिशन समग्र रूपमा लगभग १० दिनको रहने योजना छ, जसअनुसार प्रक्षेपणपछिका लगभग १०दिनभित्रै यो अन्तरिक्षयानले चन्द्रमाको वरिपरि यात्रा पूरा गरी पृथ्वी फर्किनेछ ।
नासाले आर्टेमिस–२ लाई अघिल्लो मानवरहित आर्टेमिस–१ अभियानको सफलतामा आधारित महत्वपूर्ण कदमका रूपमा चित्रण गरेको छ, जसले ओरायनको क्षमता प्रमाणित गरेको थियो, र अब आर्टेमिस–२ ले मानव सहभागितासहित ती उपलब्धिहरूलाई विस्तार गर्दै चालक दलसँग सम्बन्धित प्रणालीहरू र प्रक्रियाहरूको परीक्षण गर्नेछ । समग्रमा, आर्टेमिस–२ लाई नासाले प्रारम्भिक परीक्षण र भविष्यका चन्द्र सतह अभियानहरूबीचको सेतुका रूपमा परिभाषित गरेको छ, जसको उद्देश्य अवतरण नभई सुरक्षा प्रमाणीकरण, कार्यसम्पादन प्रणाली, र सञ्चालन तयारीमा केन्द्रित छ, यद्यपि nasa.gov र आर्टेमिस ब्लगमा धेरै प्राविधिक तथा सञ्चालन विवरणहरू उपलब्ध छन् ।
तस्वीरः nasa.gov
(यो लेख NASA - National Aeronautics and Space Administration को आधिकारीक वेवसाईटमा भएका बिभिन्न अनुसन्धानका लेखहरु अध्यन गरी सरल भाषामा साभार तथा अनुबाद गरिएको हो । )
