महेश्वर महर्जन
घरभित्र साङ्ला देखिनु केवल सरसफाइको कमीको संकेत मात्र होइन। विज्ञहरूका अनुसार खाना, पानी र लुक्ने स्थान उपलब्ध भएमा सफा घरमा पनि साङ्ला पस्न सक्छन्। साङ्लाले विभिन्न रोगजन्य जीवाणु बोक्ने भएकाले मानव स्वास्थ्यमा असर पुर्याउन सक्छन्। साथै, तिनका दिसा र झरेका छालाका कणले एलर्जी तथा दमसम्बन्धी समस्या पनि बढाउन सक्छन्।
साङ्ला नियन्त्रणको सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय घरभित्र पस्न नदिनु हो। घर वरिपरि झाडी, काठका थुप्रा र अत्यधिक मल्च नराख्ने, झ्याल–ढोकाका चिरा तथा पाइप वरिपरिको खाली ठाउँ बन्द गर्ने, र घरको सरसफाइमा विशेष ध्यान दिने आवश्यक हुन्छ। भान्सामा खानेकुरा खुला नराख्ने, भाँडा रातभर खुल्ला छोड्न नहुने, फोहोर नियमित रूपमा व्यवस्थापन गर्ने तथा घरपालुवा जनावरको खाना रातभर खुला नराख्ने सुझाव दिइएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार साङ्ला कार्डबोर्ड, पुराना कागज र अव्यवस्थित सामानमा लुक्न रुचाउँछन्। त्यसैले अनावश्यक सामान हटाउने र दीर्घकालीन भण्डारणका लागि प्लास्टिकका कन्टेनर प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
यदि घरमा साङ्ला देखिएमा टाँसिने पासो (स्टिकी ट्र्याप) प्रयोग गरेर तिनको गतिविधि पत्ता लगाउन सकिन्छ। आवश्यक परे विषादीयुक्त बेट, बोरिक एसिड वा कीटनाशक धुलो प्रयोग गर्न सकिन्छ। तर यस्ता सामग्री बालबालिका र घरपालुवा जनावरको पहुँचबाट टाढा राख्नुपर्छ।
विज्ञहरूले घरेलु उपायका रूपमा प्रयोग गरिने कफीको धुलो, तेजपात, कपडा सफ्टनर, अत्यावश्यक तेल (एसेन्सियल आयल) वा अल्ट्रासोनिक रिपेलर जस्ता उपाय प्रभावकारी नभएको बताएका छन्। यदि लामो समयसम्म पनि समस्या नियन्त्रणमा आउँदैन भने व्यावसायिक कीट नियन्त्रण सेवाको सहयोग लिन सुझाव दिइएको छ।
साङ्ला नियन्त्रणका लागि नियमित सरसफाइ, पानीको चुहावट रोकथाम र सम्भावित प्रवेशद्वार बन्द गर्नु नै सबैभन्दा प्रभावकारी र दीर्घकालीन उपाय मानिन्छ।
