महेश्वर महर्जन
नेपाल र भारतबीच वित्तीय कारोबारलाई अझ छिटो, सुरक्षित र डिजिटल बनाउने उद्देश्यसहित नयाँ क्रस–बोर्डर भुक्तानी सेवा सुरु भएको छ। भारतको Unified Payments Interface (UPI) र नेपालको National Payment Interface (NPI) प्रणालीलाई आपसमा जोडिएपछि अब दुई देशबीच मोबाइल वा डिजिटल माध्यमबाट तत्काल पैसा पठाउन र प्राप्त गर्न सकिने भएको छ।
नेपाल क्लियरिङ हाउस लिमिटेड (NCHL) र भारतको National Payments Corporation of India (NPCI) बीचको सहकार्यपछि यो सेवा औपचारिक रूपमा सञ्चालनमा आएको हो। यस प्रणालीले व्यक्तिगत स्तरमा हुने रकम स्थानान्तरणलाई मात्र होइन, सीमापार व्यापार र दैनिक आर्थिक गतिविधिलाई पनि सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
नयाँ व्यवस्था अनुसार नेपालमा रहेका भारतीय नागरिकले नेपालबाट भारततर्फ निश्चित सीमा भित्र रकम पठाउन सक्नेछन्। त्यस्तै भारतमा रहेका नेपाली नागरिकले पनि आफ्नो बैंक खाता वा डिजिटल वालेटमा प्रत्यक्ष रूपमा पैसा प्राप्त गर्न सक्ने सुविधा पाउनेछन्। दुवै देशका प्रयोगकर्ताले मोबाइल बैंकिङ वा वालेट एपमार्फत सजिलै कारोबार गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।
यस सेवाको प्रमुख फाइदा भनेको छिटो कारोबार, कम लागत र पारदर्शिता हो। पहिले बैंकिङ प्रक्रिया, एजेन्ट शुल्क र समय लाग्ने अवस्थालाई अब डिजिटल प्रणालीले ठूलो मात्रामा घटाउने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी विद्यार्थी, कामदार, उपचारका लागि यात्रा गर्ने व्यक्ति र सीमापार व्यापार गर्ने व्यवसायीहरूलाई यसले ठूलो राहत दिनेछ।
यसका अतिरिक्त भारत भ्रमणमा जाने नेपाली यात्रुहरूले त्यहाँ उपलब्ध UPI आधारित QR कोड प्रणालीमार्फत सिधै भुक्तानी गर्न सक्नेछन्, जसले नगद बोक्नुपर्ने बाध्यता कम गर्छ। वित्तीय विशेषज्ञहरूका अनुसार यो कदमले नेपाल–भारत आर्थिक सम्बन्धलाई अझ गहिरो बनाउने मात्र होइन, डिजिटल अर्थतन्त्रको विस्तारमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउनेछ।
