महेश्वर महर्जन
काठमाडौं उपत्यकाको यातायात समस्या समाधान गर्ने उद्देश्यसहित सरकारले मेट्रो रेल तथा मोनोरेल सञ्चालन गर्ने दीर्घकालीन योजनालाई औपचारिक रूपमा अघि बढाएको छ। राजधानीमा दिनदिनै बढ्दो सवारी चाप, जाम र प्रदूषणलाई मध्यनजर गर्दै यो परियोजनालाई ‘ड्रिम ट्रान्सपोर्ट प्रोजेक्ट’ का रूपमा विकास गर्ने तयारी गरिएको हो।
सरकारअन्तर्गत रेल तथा शहरी यातायात विकास आयोजना कार्यालयले करिब २७.५ किलोमिटर लामो रेल मार्गको विस्तृत अध्ययन तथा डिजाइन तयार पार्न अन्तर्राष्ट्रिय परामर्शदाताको खोजी सुरु गरेको छ। यसका लागि आशय पत्र (EOI) आह्वान गरिएको छ, जसमा विश्वभरका योग्य कम्पनीहरू सहभागी हुन सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।
प्रस्तावित मार्गले उपत्यकाका प्रमुख व्यस्त क्षेत्रहरूलाई जोड्नेछ। प्रारम्भिक योजनाअनुसार यो रेल प्रणाली नारायणगोपाल चोकदेखि सुरु भई चावहिल, कोटेश्वर, सातदोबाटो हुँदै रत्नपार्कसम्म पुग्नेछ र पुनः प्रारम्भिक बिन्दुमा फर्किने चक्राकार रुट हुनेछ। यसले शहरको मुख्य व्यापारिक, प्रशासनिक र आवासीय क्षेत्रहरूलाई एकै नेटवर्कमा जोड्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार यो परियोजना केवल यातायात सुधारको उपाय मात्र नभई काठमाडौंलाई आधुनिक र व्यवस्थित सहरमा रूपान्तरण गर्ने आधारका रूपमा लिइएको छ। रेल सञ्चालन भएपछि निजी सवारीको निर्भरता घट्ने, यात्रा समय छोटिने तथा इन्धन खपत र प्रदूषणमा समेत उल्लेखनीय कमी आउने अनुमान गरिएको छ।
परियोजनाको प्रारम्भिक चरणमा विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (DPR) तयार पारिनेछ, जसपछि निर्माण चरणको प्रक्रिया अघि बढाइनेछ। सरकारको भनाइअनुसार आवश्यक लगानी मुख्य रूपमा सार्वजनिक स्रोतबाटै व्यवस्थापन गरिनेछ, तर प्राविधिक डिजाइन र अध्ययनमा अन्तर्राष्ट्रिय विशेषज्ञता उपयोग गरिनेछ।
कम्पनी छनोटका लागि अनुभव, क्षमता र प्राविधिक योग्यतालाई प्रमुख आधार बनाइनेछ। योग्य संस्थाले मात्र अन्तिम चरणमा प्रवेश पाउने व्यवस्था गरिएको छ। आवेदन प्रक्रिया पूर्ण रूपमा डिजिटल माध्यमबाट हुने भएकाले पारदर्शिता सुनिश्चित हुने अपेक्षा गरिएको छ।
यदि योजना सफल रूपमा कार्यान्वयन भएमा काठमाडौं उपत्यकाको यातायात प्रणालीमा ऐतिहासिक परिवर्तन आउने र दैनिक जीवन अझ सहज बन्ने विश्वास लिइएको छ।
