सौर्यमण्डल बाहिरका ग्रहमा पहिलो पटक चुम्बकीय क्षेत्रको प्रमाण, २५ हजार किमि प्रतिघण्टासम्मका आँधीबेहरी फेला

खगोलविद्हरूले सौर्यमण्डल बाहिर रहेका ग्रहहरू (एक्सोप्लानेट) वरिपरि चुम्बकीय क्षेत्र रहेको पहिलो प्रत्यक्ष प्रमाण फेला पारेका छन्। अत्यन्त तीव्र गतिमा बहने वायुमण्डलीय हावाको अध्ययनबाट प्राप्त यो उपलब्धिलाई एक्सोप्लानेट अनुसन्धानको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण सफलता मानिएको छ।

अनुसन्धान टोलीले युरोपेली दक्षिणी वेधशालाको ‘भेरी लार्ज टेलिस्कोप’ (VLT) र ‘जेमिनी नर्थ’ टेलिस्कोप प्रयोग गरेर सात वटा अत्यधिक तातो ‘हट जुपिटर’ प्रकारका ग्यासीय ग्रहहरूको अध्ययन गरेको थियो। यी ग्रहहरू आफ्नो तारातर्फ सधैं एउटै भाग फर्काएर रहने भएकाले एकातर्फ अत्यधिक गर्मी र अर्कोतर्फ निरन्तर अन्धकार रहने अवस्था हुन्छ।

अध्ययनका क्रममा ती ग्रहहरूमा प्रतिघण्टा करिब ७,१९४ किलोमिटरदेखि २४,९९३ किलोमिटरसम्मको गतिमा हावा बहिरहेको पत्ता लाग्यो। तुलना गर्दा, हाम्रो सौर्यमण्डलको बृहस्पति ग्रहमा अहिलेसम्म मापन गरिएको सबैभन्दा तीव्र हावाको गति करिब १,४९६ किलोमिटर प्रतिघण्टा मात्र रहेको छ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार ग्रहहरू जति तातो हुन्छन्, त्यति तीव्र हावा चल्नुपर्ने अपेक्षा गरिए पनि अनुसन्धानमा उल्टो परिणाम देखियो। अपेक्षाभन्दा तातो ग्रहहरूमा हावाको गति कम देखिएपछि अनुसन्धानकर्ताहरूले त्यहाँको चुम्बकीय क्षेत्रले विद्युतीय आवेशित कणहरूलाई रोक्ने वा ढिलो बनाउने निष्कर्ष निकाले।

यस आधारमा वैज्ञानिकहरूले ती ग्रहहरूको चुम्बकीय क्षेत्रको शक्ति अनुमान गरेका छन्। अध्ययनअनुसार ती ग्रहहरूको चुम्बकीय क्षेत्र शनि ग्रहको भन्दा करिब चार गुणा बलियो र बृहस्पतिको चुम्बकीय क्षेत्रको झण्डै आधा बराबर रहेको छ।

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार यस्तो चुम्बकीय क्षेत्र ग्रहको वायुमण्डल र पानी जोगाउन महत्वपूर्ण हुन सक्छ। यसले भविष्यमा जीवनका लागि उपयुक्त ग्रह खोज्ने अभियानलाई समेत नयाँ दिशा दिने विश्वास गरिएको छ। उक्त अध्ययन ‘नेचर एस्ट्रोनोमी’ जर्नलमा प्रकाशित भएको छ।